چکیده
جرم محاربه از دسته جرائم علیه آسایش و امنیت می باشد.اقدام به کشیدن اسلحه، به قصد ارعاب و ترساندن یا قصد گرفتن جان، مال، یا ناموس مردم را محاربه می گویند. مجازاتهای تعیینشده برای محاربه شدید است و طبق ماده 282 قانون مجازات اسلامی، مجازاتهای مختلفی مانند اعدام، صلب، قطع اعضا و در برخی موارد تبعید ممکن است برای محاربین در نظر گرفته شود.
فهرست مطالب
مقدمه
محاربه از جرائم بسيار سنگيني است كه مجازات حد برای آن مقرر شده است. در قانون کشور ما، برخی از جرائم، به عنوان جرایم علیه امنیت کشور، شناسایی شده اند که محاربه، یکی از آن ها می باشد و با دست به سلاح بردن، تحت شرایطی خاص، محقق می شود و مجازاتی بسیار سنگین، برای مرتکب آن دارد.از این رو، در این مقاله در ابتدا قصد داریم به بررسی این جرم بپردازیم.
برای آشنایی با گروه حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفهای طی کنید.
گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکههای اجتماعی دنبال کنید
تعریف جرم محاربه
جرم محاربه از دسته جرائم حدی است و منظور از مجازات حدی مطابق با ماده ۱۵ قانون مجازات اسلامی، مجازاتی است که نوع، میزان و کیفیت اجرای آن در قانون تعیین شده و غیرقابل تبدیل یا تخفیف باشد.جرم محاربه که همراه با ایجاد ترس بین مردم به خاطر اموال و ناموس و گاهی همراه با اسیرکردن و بهوجودآوردن محیط ناامن است؛ ازجمله جرائمی است که امنیت و آسایش جامعه را برهم میزند و با ترس و وحشت در میان مردم نظم عمومی را دچار مشکل میکند
جرم محاربه در ماده 279 قانون مجازات، تعریف شده است. این ماده، در تعریف جرم محاربه و ارکان آن، مقرر می دارد:
” محاربه، عبارت از کشیدن سلاح، به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آن ها است، به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد. هرگاه کسی با انگیزه شخصی، به سوی یک یا چند شخص خاص، سلاح بکشد و عمل او جنبه عمومی نداشته باشد و نیز کسی که به روی مردم سلاح بکشد، ولی در اثر ناتوانی، موجب سلب امنیت نشود، محارب محسوب نمی شود. “
بر اساس این ماده، جرم محاربه، یعنی، یک نفر یا چند نفر، اقدام به کشیدن اسلحه، به قصد ارعاب و ترساندن یا به قصد گرفتن جان، مال، یا ناموس مردم کنند و در این بین، با عمل خود، موجب ناامنی شوند. آنچه در جرم محاربه مهم است، این بوده که عمل محارب، موجب ناامنی در محیط شود و محارب، با انگیزه های شخصی، اقدام به کشیدن اسلحه نکند.
نکته:كسي كه به روي مردم سلاح بكشد ولي در اثر ناتواني موجب هراس هيچ فردي نشود محارب نيست.
مطلق یا مقیدبودن جرم محاربه
جرم محاربه یک جرم مقید است؛ یعنی منوط به حصول (حاصلشدن) نتیجه است. در واقع باید نظم و امنیت جامعه برهم بخورد و تنها استفاده از سلاح را نمیتوان دلیل این جرم دانست. باید کشیدن سلاح همراه با برهمزدن نظام باشد.
ماده ۱۴۴ قانون مجازات اسلامی میگوید: «در تحقق جرائم عمدی علاوه بر علم مرتکب به موضوع جرم، باید قصد او در ارتکاب رفتار مجرمانه احراز شود. در جرائمی که وقوع آنها براساس قانون منوط به تحقق نتیجه است، قصد نتیجه یا علم به وقوع آن نیز باید محرز شود.»
احراز علم، قصد خاص یا قصد نتیجه یا علم مرتکب به حصول نتیجه امری قضایی است و قاضی از مجموعه اقدامها و رفتارهای مرتکب و اوضاع و احوال حاکم بر قضیه، میتواند این امور را احراز کند.
با توجه به سنگینی مجازات جرم محاربه و حساسیت بالای رسیدگی به آن، دریافت مشاوره تخصصی پیش از هر اقدام حقوقی ضروری است.
برای بررسی دقیق پرونده و دریافت راهکار قانونی، همین حالا با وکلای متخصص گروه حقوقی ماریان مشاوره بگیرید.
📞 09156620206
☎️ 051-37054013
ارکان جرم محاربه
رکن قانونی : قانونگذار صراحتا در ماده ۲۸۲ قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات تعیین کرده است و در ماده ۲۷۹ قانون مجازات آن را تعریف کرده است.
رکن مادی : همان رفتار فیزیکی مرتکب (فعل و ترک فعل و شرایط اوضاع و احوال) را میگویند. رفتار مجرمانه در جرم محاربه وفق قانون ایران، عمل و رفتار فیزیکی مرتکب همان کشیدن اسلحه و اسیرکردن افراد است.
ركن مادي اين جرم فعل مثبت خارجي است و با ترك تحقق نمييابد.
دست بردن به اسلحه از لوازم عنصر مادي جرم است. مفهوم عرفي دست به اسلحه بردن، استفاده از سلاح است و اين استفاده اعم از آن است كه مورد استفاده عملي قرار گيرد يا صرفاً ابزار كار بوده و از آن استفاده عملي نشود يعني فقط حمل شود، به شرطي كه اين حمل آشكار بوده و قصد مرتكب در استفاده از آن محرز باشد.
رکن معنوی : برای تحقق محاربه سوءنیت عام، یعنی همان عمد در کشیدن اسلحه و قصد او در ارتکاب رفتار مجرمانه ضروری است. همچنین وجود قصد خاص یعنی کشیدن اسلحه به قصد جان یا مال یا ناموس مردم یا ترساندن آنها ضرورت دارد. علاوه بر آن، اقدام مرتکب باید موجب ناامنی در محیط شود.
نکته: در صورت محققشدن نتیجه (همان سوءنیت خاص) جرم محاربه در حالت تام بوده و در صورت عدم حصول نتیجه شروع به جرم محسوب میشود.
مفهوم سلاح
کلمه «سلاح» در ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی شامل اسلحه سرد و گرم است؛ ماده ۶۱۷ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده) میگوید: «هرکس بهوسیله چاقو یا هر نوع اسلحه دیگر تظاهر به قدرتنمایی کند یا آن را وسیله مزاحمت اشخاص یا اخاذی یا تهدید قرار دهد یا با کسی گلاویز شود، درصورتیکه از مصادیق محارب نباشد، به حبس از 6ماه تا 2سال و تا ۷۴ضربه شلاق محکوم خواهد شد.» در تبصره الحاقی به ماده ۶۵۱ قانون تعزیرات نیز اسلحه سرد از قبیل قمه، شمشیر، کارد، چاقو، پنجهبوکس و اسلحه سرد جنگی مانند کاردهای سنگری مشمول عنوان «سلاح» قرار گرفتهاند؛ لذا نوع اسلحه بهکار رفته ازسوی محارب موضوعیت ندارد و میتواند هریک از مصادیق مذکور باشد.
شرایط تحقق جرم محاربه
- سلاح کشیدن: نکته حائز اهمیت اینکه صرف حمل سلاح و به همراه داشتن آن برای تحقق جرم محاربه کفایت نميکند. شخص محارب باید سلاح خود را به روی مردم بر کشد. یعنی آن را از حالت ضامن درآورد.
- مرتكب بايد قدرت بالقوه ايجاد هراس و رعب در عموم داشته باشد:پس اگر در اثر ناتواني مرتكب، عليرغم اينكه به روي مردم سلاح كشيده، خوف و هراس ايجاد نكند، محارب نيست.
- رعب بايد عمومي باشد: مفهوم عمومي بودن از عرف تبعيت ميكند و قانونگذار آن را تعريف نكرده است. فقط با انگيزه و داعي شخصي مصاديقي از آن را از تعريف محاربه خارج كرده است. چنانكه در تبصره 2 ماده 183 آمده است:
“اگر كسي سلاح خود را با انگيزه عداوت شخصي به سوي يك يا چند نفر مخصوص بكشد و عمل او جنبه عمومي نداشته باشد محارب محسوب نميشود.”
اگر از نظر قانونگذار تبعيت كنيم، ملاك و ضابطه عمومي بودن قصد و انگيزه مرتكب است. اگر مرتكب قصد معيني داشته و استفاده از سلاح او، صرفاً متوجه افراد يا با اخذ ملاك از قانون متوجه طايفه، يا حتي جماعت خاصي شود كه با آن داراي عدوات شخصي است و اين نزاع به عموم جامع سرايت نكند، اخافه عموم مصداق پيدا نكرده است ولي اگر تشخيص را بر ملاك نفس عمل قرار دهيم، مشكل ايجاد ميشود. زيرا هر جرمي علي الاصول در جامعه ناامني ايجاد كرده و بالنسبه وحشت عمومي ايجاد مي كند.
مصداق روشن اين موضوع، سرقتهاي مسلحانه رايج است. اين نوع سرقت كه در شهر و در منازل و ساكن خصوصي يا عمومي صورت ميگيرد در فعليت خود فقط باعث وحشت و اضطراب افراد ساكن در منزل يا مال باختگان ميشود و اثر آن نسبت به عموم اثري است كه هر جرمي بالطبع دارد و آن اين است كه وجدان عمومي از احساس ناامني و وقوع جرم، جريحه دار شده و نگراني عمومي ايجاد ميشود بسياري از محاكم نيز اين نوع سرقتها را مشمول عنوان محاربه نميدانند.
مجازات محارب
جرم محاربه از جمله جرائم مستوجب مجازات حدی است که امکان تخفیف و تغییر در مجازات آن وجود ندارد. حکم مجازات محاربه یا حد محاربه در ماده 282 قانون مجازات اسلامی مشخص شده است، این ماده از قانون مجازات، در خصوص حکم مجازات و حد محاربه، مقرر می دارد:
حد محاربه یکی از چهار مجازات زیر است:
- اعدام (سلب حیات)
- صلب (یعنی به صلیب کشیدن)
کسی که مرتکب جرم محاربه شده است را می بایست به یک صلیب متصل کرده به مدت سه روز و سه شب بدون آن که چیزی بیاشامد و بخورد، رها نمود. چنانچه پس از سه روز و سه شب، محکوم همچنان زنده باشد، او را از صلیب پایین می کشند.
- قطع دست راست و پای چپ
- نفی بلد( تبعید شدن)
طبق ماده ۳۸۴ قانون مجازات اسلامی مدت نفی بلد نمی تواند کمتر از یک سال باشد. البته باید در نظر داشت در صورتی که مرتکب جرم محاربه توبه نکند، حتی پس از مدت یک سال نیز در تبعید باقی می ماند.
بر اساس این ماده، چنانچه شخصی، مرتکب جرم محاربه شود و بدین ترتیب، با دست بردن به اسلحه به قصد ارعاب و ترساندن یا به قصد جان و مال و ناموس مردم، موجب سلب امنیت محیط گردد، به انتخاب قاضی، به صلب، اعدام، قطع دست راست و پای چپ یا نفی بلد، محکوم خواهد شد.
نکته: انتخاب یکی از این چهار بند بهعنوان مجازات برعهده قاضی دادگاه است؛ یعنی قاضی با بررسی و تحقیقات تصمیم میگیرد که کدام مجازات را بر محارب جاری سازد.
راههای اثبات جرم محاربه
- اقرار
- شهادت شهود
- تحقیقات محلی
- علم قاضی
- گزارش ضابطین
- فیلم ضبط شده با دوربین مداربسته
- و سایر موارد مشابه
دادگاه صالح به رسيدگي به جرم محاربه
دادگاه و مرجع رسیدگیکننده به جرم محاربه دادسرا و دادگاه انقلاب است. دادگاه انقلاب مرجعی است که به موجب ماده ۳۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری صلاحیت رسیدگی به جرائم امنیتی را برعهده دارد که جرائم ارائهشده به این دادگاه میتواند پراهمیت باشد.
جرایم در حکم محاربه
بعضی جرایم هستند که از منظر قانون گذار، در حکم محاربه محسوب می شوند و مجازات محارب، بر مرتکب آن ها، اعمال می شود که به این جرایم، در حکم محاربه می گویند.
- ماده 130 فصل چهارم قانون مجازات اسلامی، مقرر می دارد: ” زمانی که عنوان محارب یا مفسد فی الارض بر سردسته گروه مجرمانه صدق کند، حسب مورد، به مجازات محارب یا مفسد فی الارض محکوم می گردد.” بر اساس این ماده، می توان گفت، در برخی موارد، چنانچه سردستگی گروه مجرمانه، متصف به عنوان محارب شود، در حکم محاربه بوده و مجازات محارب که بسته به نظر قاضی، یکی از 4 مورد، اعدام، صلب، نفی بلد یا قطع دست راست و پای چپ، خواهد بود، بر سردسته، اعمال می گردد.
- ماده 17 قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح مقرر می دارد: ” هر نظامی که برنامه براندازی به مفهوم تغییر و نابودی اساس نظام جمهوری اسلامی ایران را طراحی یا بدان اقدام نموده و به این منظور، جمعیتی تشکیل دهد یا اداره نماید یا در چنین جمعیتی شرکت یا معاونت موثر داشته باشد، محارب، محسوب می شود.” بر اساس این ماده، تشکیل جمعیت، به منظور براندازی و نابودی اساس نظام جمهوری اسلامی یا معاونت موثر در چنین جمعیتی یا شرکت در آن، در حکم محاربه بوده و مجازات محاربه، بر این افراد، اعمال خواهد شد.
اثر توبه در جرم محاربه
اگر محارب قبل از دستگیری توبه کند، مجازات حد از او ساقط (از بین میرود) میشود و اگر توبه قبل از اثبات یا در حین رسیدگی باشد موجب ساقط شدن حد نمیشود.
مشهور فقیهان امامیه معتقدند که توبه بعد از دستگیری مرتکب یا اثبات جرم با شهادت شهود مجازات را ساقط نمیکند ، اما در صورت ثبوت جرم با اقرار، امام در عفو یا اجرای مجازات مجرم مخیر است.
طبق نظر فقها اگر محارب بعد از دستگیر ادعا کند که قبل از دستگیری توبه کرده است، باید به نشانهها و قرائن بنگریم که اگر دلالت بر توبه قبل از دستگیری داشته باشد میتوان توبه را پذیرفت اما در غیر این صورت پذیرفته نیست، که عدم پذیرش توبه محارب بعد از دستگیری به جهت این است که ممکن است توبه وی صادقانه نبوده و از روی ترس و به منظور فرار از مجازات بوده باشد.
از آنجا که توبه امر درونی میباشد و احراز واقعی آن امری دشوار است، فقها قرائن مختلفی را برای احراز توبه محارب بیان کردهاند به طوری که عدهای شرط احراز توبه را دست کشیدن اختیاری از محاربه و تسلیم خود به قاضی بیان کردهاند، و عدهای مرور زمان یک ساله را شرط تحقق توبه میدانند و عدهای اقرار زبانی را شرط تحقق توبه میدانند.
نتیجه گیری
با توجه به تعریف و شرایط وقوع این جرم، روشن است که محاربه فراتر از صرف استفاده از سلاح، به نیات و تأثیرات روانی بر جامعه وابسته است. مقایسه آن با جرایم مشابه همچون بغی و سرقت مسلحانه نیز نشان میدهد که محاربه بیشتر به ایجاد رعب و وحشت در جامعه مرتبط است. مجازاتهای تعیینشده برای محاربه مجازاتهای مختلفی مانند اعدام، صلب، قطع اعضا و در برخی موارد تبعید می باشد.
بیتوجهی یا عدم آگاهی نسبت به مقررات قانونی جرم محاربه، شرایط تحقق آن، تفاوت این جرم با عناوین مشابه، آثار حقوقی اقرار یا شهادت، و نقش تعیینکننده تشخیص دادگاه، میتواند منجر به انتساب نادرست عنوان محاربه، صدور احکام بسیار سنگین، از بین رفتن امکان دفاع مؤثر یا محرومیت از امتیازات قانونی از جمله اثر توبه گردد؛ پیامدهایی که جبران آنها در مراحل بعدی دادرسی با دشواریهای جدی و گاه غیرقابل جبران همراه است.
چنانچه با مواردی از قبیل:
✔ عدم اطلاع از ارکان و شرایط تحقق جرم محاربه
✔ ناآگاهی از تفاوت محاربه با جرایمی نظیر سرقت مسلحانه، بغی یا تهدید مسلحانه
✔ اشتباه در تشخیص مفهوم «عمومی بودن رعب و ناامنی»
✔ عدم آشنایی با مفهوم سلاح و مصادیق اسلحه سرد و گرم در جرم محاربه
✔ ناآگاهی از اختیارات قاضی در انتخاب نوع مجازات حدی محاربه
✔ بیاطلاعی از راههای اثبات جرم محاربه و نقش علم قاضی
✔ ناتوانی در استفاده صحیح از نهاد توبه و آثار آن قبل یا بعد از دستگیری
✔ عدم شناخت مرجع صالح رسیدگی (دادسرا و دادگاه انقلاب)
✔ ضعف در تنظیم دفاعیات مؤثر و ارائه مستندات قانونی
مواجه هستید، دریافت مشاوره تخصصی حقوقی پیش از هرگونه اقدام، امری ضروری بوده و میتواند از تضییع حقوق قانونی و بروز آثار جبرانناپذیر جلوگیری نماید.
با توجه به حساسیت فوقالعاده پروندههای مربوط به جرم محاربه و سنگینی مجازاتهای مقرر در قانون،
برای بررسی دقیق وضعیت پرونده، تحلیل عنوان اتهامی، ارزیابی ادله، تنظیم دفاعیات تخصصی و پیگیری مؤثر در دادگاه انقلاب،
همین حالا با وکیل متخصص دعاوی کیفری گروه حقوقی ماریان بهصورت آنلاین یا تلفنی مشاوره بگیرید و با آگاهی کامل از حقوق قانونی خود تصمیمگیری نمایید.