تعلیق مجازات چیست؟ بررسی شرایط، انواع و لغو تعلیق

چکیده

تعلیق مجازات‌ با هدف دادن فرصت دوباره به مجرمان برای برگشتن به زندگی عادی اجتماعی انجام می‌شود. در این امر، قاضی دادگاه صادرکننده حکم قطعی، این اختیار را دارد که با توجه به شرایط پرونده ، اجرای تمام یا بخشی از مجازات متهم را برای تاریخ معینی معلق کرده و آن را به تأخیر بیندازد.

مقدمه

تعلیق اجرای مجازات شرایطی مانند عدم داشتن سوء سابقه مؤثر کیفری دارد و تنها در صورتی ‌که تمام شرایط فراهم باشد امکان تعلیق وجود دارد و تنها برخی از جرایم مشمول این موضوع خواهند بود. در این مقاله قصد داریم ضمن بررسی تعلیق مجازات، به توضیح آن و همچنین بررسی انواع تعلیق در قانون مجازات اسلامی بپردازیم.

  برای آشنایی با گروه حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفه‌ای طی کنید.

گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

• اینستاگرم
• تلگرام
• یوتیوب
• واتس‌اپ

‌مفهوم تعلیق اجرای مجازات

معلق کردن مجازات عبارت است از اینکه که اجرای تمام یا قسمتی از مجازات در مورد محکوم‌علیه با شرایط خاصی معلق شود. بر این اساس، دادگاه صادرکننده حکم‎، اجرای مجازات مذکور در دادنامه را با توجه به شرایطی و برای مدتی معین و به منظور اصلاح و تربیت مجرم به تأخیر می‌اندازد. به عبارتی دیگر، در برخی جرایم که در قانون مجازات اسلامی به این جرایم اشاره شده است، قاضی صادرکننده حکم ، این اختیار را دارد که اجرای مجازات مجرم را برای مدتی که این مدت 2 تا 5 سال است، به تأخیر بیندازد. هدف از تعلیق مجازات، دادن فرصتی دوباره به مجرم برای بازگشت به زندگی اجتماعی و اصلاح این شخص است.

شرایط تعلیق اجرای مجازات

تعلیق اجرای مجازات، شرایط مشخصی دارد که تنها در صورت وجود این شرایط قاضی می‌تواند حکم به تعلیق اجرای مجازات بدهد و اگر این شرایط موجود نباشد، در این صورت مجازات نیز تعلیق نخواهد شد.

• از جرائم تعزیری درجه سه تا هشت باشد.
• شرایط مقرر برای تعویق صدور حکم وجود داشته باشد.( وجود جهات تخفیف،پیش‌بینی اصلاح مرتکب،جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران،فقدان سابقه کیفری مؤثر(
• مجرم در طی دوران تعلیق مجازات باید دستورهای دادگاه را انجام دهد.

 طبق ماده ۴۶ قانون مجازات اسلامی

” در جرائم تعزیری درجه سه تا هشت دادگاه می تواند در صورت وجود شرایط مقرر برای تعویق صدور حکم، اجرای تمام یا قسمتی از مجازات را از یک تا پنج سال معلق نماید. دادستان یا قاضی اجرای احکام کیفری نیز پس از اجرای یک سوم مجازات می تواند از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، تقاضای تعلیق نماید. همچنین محکوم می تواند پس از تحمل یکسوم مجازات، در صورت دارا بودن شرایط قانونی، از طریق دادستان یا قاضی اجرای احکام کیفری تقاضای تعلیق نماید.”

جرائم غیر قابل تعلیق

مطابق ماده 47 قانون مجازات اسلامی صدور حکم و اجرای مجازات در مورد جرائم زیر و شروع به آن ها قابل تعلیق و تعویق نیست :

• جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور، خرابکاری در تاسسیسات آب، برق، گاز، نفت و مخابرات.
• جرائم سازمان یافته، سرقت مسلحانه یا مقرون به آزار، آدم ربایی و اسید پاشی.
• قدرت نمایی و ایجاد مزاحمت با چاقو یا هر نوع اسلحه ی دیگر، جرائم علیه عفت عمومی، تشکیل یا اداره مراکز فساد و فحشا.
• قاچاق عمده مواد مخدر یا روانگردان، مشروبات الکلی و سلاح و مهمات و قاچاق انسان.
• تعزیر بدل از قصاص نفس، معاونت در قتل عمدی، محاربه و افساد فی الارض.
• جرائم اقتصادی با موضوع جرم بیش از یکصد میلیون ریال.

انواع تعلیق

تعلیق اجرای مجازات کیفری به دو نوع تقسیم می‌شود که در هر پرونده، ممکن است یکی از انواع این حکم تعلیقی صادر شود.براساس ماده 48 قانون مجازات اسلامی،

 تعلیق اجرای حکم مجازات ممکن است به صورت ساده یا مراقبتی باشد.

• تعلیق ساده

تعلیق مجازات ساده به این صورت است که پس از صدور حکم تعلیقی، تنها الزامی که برای مجرمی که حکم مجازات وی تعلیق شده، ایجاد می‌شود این است که در طی مدت تعلیق مجازات، مرتکب جرم دیگری نشود و اگر متهم در زمان تعلیق مجازات، مرتکب جرم دیگری شود حکم تعلیقی لغو خواهد شد.

‌ به موجب ماده ۵۲ قانون مجازات اسلامی « هر گاه محکوم از تاریخ صدور قرار تا پایان مدت تعلیق، مرتکب جرم عمدی موجب حد، قصاص، دیه یا تعزیر تا درجه هفت نشود، محکومیت تعلیقی بی‌اثر می‌شود ».

• تعلیق مراقبتی

 در تعلیق مراقبتی علاوه بر رعایت شرایط تعلیق ساده، محکوم باید دستورات دادگاه را نیز در مدت تعلیق انجام دهد. این دستورات که در ادامه به آن ها اشاره شده و قاضی به صلاح دید خود می تواند یکی از این موارد یا تمام آن ها را تعیین کند :

1. حضور به موقع در زمان و مکان تعیین شده توسط مقام قضایی یا مددکار اجتماعی ناظر.
2. ارائه‌ی اطلاعات و اسناد و مدارک تسهیل کننده‌ی نظارت بر اجرای تعهدات محکوم برای مددکار اجتماعی.
3. اعلام هرگونه تغییر شغل، اقامتگاه یا جابه‌جایی در مدت کمتر از پانزده روز و ارائه‌ی گزارشی از آن به مددکار اجتماعی.
4. کسب اجازه از مقام قضایی به منظور مسافرت به خارج از کشور.

 بر اساس ماده 43 قانون مجازات اسلامی «در تعلیق مراقبتی، دادگاه صادرکننده قرار می‌تواند با توجه به جرم ارتکابی و خصوصیات مرتکب و شرایط زندگی او موارد دیگری مانند حرفه‌آموزی، درمان بیماری یا اعتیاد و… را از مرتکب تقاضا نماید.»

لغو شدن تعلیق اجرای مجازات

یکی از نکاتی که در ارتباط با معلق کردن مجازات باید بدانید این است که حکم تعلیقی در شرایطی ممکن است لغو گردد. همانطور که پیش از این بیان شد، تعلیق اجرای مجازات با هدف اصلاح مجرم انجام می‌شود. اما در هنگام تعلیق مجازات، ممکن است شرایطی ایجاد گردد که حکم تعلیقی لغو شود. به همین منظور، در این بخش از مطلب قصد داریم به توضیح مواردی بپردازیم که سبب لغو حکم تعلیق خواهد شد.

• ارتکاب جرم عمدی

اولین موردی که سبب لغو تعلیق اجرای مجازات می‌شود، این است که مجرم در دوران تعلیق، مرتکب جرم عمدی شود. ماده 54 قانون مجازات اسلامی در این زمینه مقرر داشته است که «هرگاه محکوم از تاریخ صدور قرار تا پایان مدت تعلیق، مرتکب یکی از جرائم عمدی موجب حد، قصاص، دیه یا تعزیر تا درجه هفت شود پس از قطعیت حکم، دادگاه قرار تعلیق را لغو و دستور اجرای حکم معلق را نیز صادر و مراتب را به دادگاه صادرکننده قرار تعلیق اعلام می‌کند.»

• ‌اثبات سابقه کیفری

همانطور بیان شد، یکی از شرایط صدور حکم تعلیقی این است که متهم دارای سابقه مؤثر کیفری نباشد. در نتیجه اگر پس از صدور حکم تعلیقی مشخص شود که متهم دارای سابقه مؤثر کیفری بوده است حکم تعلیقی لغو خواهد شد. ماده 55 قانون مجازات اسلامی در این زمینه اینگونه مقرر کرده است که «هرگاه پس از صدورقرار تعلیق، دادگاه احراز نماید که محکوم دارای سابقه محکومیت کیفری مؤثر یا محکومیت‌های قطعی دیگری بوده است که در میان آن‌ها محکومیت تعلیقی وجود داشته و بدون توجه به آن اجرای مجازات معلق شده است، قرار تعلیق را لغو می کند.»

• عدم تبعیت از دستورهای دادگاه

علاوه بر این موارد، به یکی دیگر از مواردی که سبب تعلیق حکم تعلیقی می‌شود در ماده 50 قانون مجازات اسلامی اشاره شده است. مطابق با این ماده قانونی «هرگاه فردی بدون عذر موجه از دستورات دادگاه تبعیت نکند، دادگاه صادرکننده حکم قطعی می‌تواند به درخواست دادستان یا قاضی اجرای احکام، برای بار اول یک تا دو سال به مدت تعلیق اضافه یا قرار تعلیق را لغو نماید.»

آیین نامه ” آیین‌نامه نحوه اجرای قرار تعلیق اجرای مجازات، آزادی مشروط، قرار تعویق صدور حکم، نظام نیمه آزادی و آزادی تحت نظارت سامانه‌های الکترونیکی و جایگزین‌های حبس “

جهت دریافت آیین نامه از طریق دکمه زیر اقدام کنید.

با توجه به اینکه تعلیق مجازات یکی از نهادهای مهم در قانون مجازات اسلامی برای اصلاح و بازگشت مجرم به زندگی اجتماعی است، آگاهی از شرایط، آثار و محدودیت‌های قانونی آن اهمیت زیادی دارد. شناخت دقیق مقررات مربوط به تعلیق اجرای مجازات، جرایم قابل تعلیق و موارد لغو تعلیق می‌تواند به متهمان و خانواده‌های آنان کمک کند تا از حقوق قانونی خود به‌درستی استفاده کنند و از بروز مشکلات حقوقی و کیفری جلوگیری شود. همچنین دریافت مشاوره تخصصی از وکیل کیفری، نقش مهمی در پیگیری صحیح پرونده و افزایش احتمال بهره‌مندی از نهاد تعلیق مجازات دارد.
برای دریافت مشاوره تخصصی در دعاوی کیفری و پرونده‌های مرتبط با تعلیق مجازات، با وکلای گروه حقوقی ماریان تماس بگیرید.
📞 09156620206
☎️ 051-37054013

نکات حقوقی

• در مورد جرائم حدی و دیه یا قصاص امکان صدور تعلیق حکم و مجازات وجود ندارد.
• در تعلیق مجازات، مجرم تنها از جنبه عمومی مجازات رهایی می یابد اما جنبه خصوصی مجازات پابرجاست و حکم به پرداخت خسارت یا دیه در این موارد اجرا می شود.بنابراین در صورتی که مدعی خصوصی دادخواست ضرر و زیان داده باشد یا در مورد دیه، تقاضا کند، تعلیق اجرای مجازات در امر حقوقی اثری نداشته و دادگاه وفق مقررات نسبت به این موضوع رسیدگی خواهد کرد.

سوالات متداول

نتیجه گیری

همانطور که قانونگذار در قانون مجازات اسلامی به تعیین مجازات‌های مختلف برای مقابله با جرایم ارتکابی افراد و اصلاح مجرمان پرداخته است، از سویی دیگر اقدام به پیش‌بینی و ایجاد سازوکارهایی نیز نموده است که مجرمین این امکان را داشته باشند که به جامعه بازگردند. نکته مهمی که در این زمینه وجود دارد این است که این تعلیق، شرایطی دارد که تنها در صورت وجود این شرایط امکان تعلیق وجود دارد.

معلق کردن مجازات کیفری به این معنا است که اجرای تمام یا قسمتی از مجازات در مورد محکوم‌علیه با شرایط خاصی معلق شود. بر این اساس، دادگاه صادرکننده حکم‎ اجرای مجازات مذکور در دادنامه را با توجه به شرایطی و برای مدتی معین و به منظور اصلاح و تربیت مجرم به تأخیر می‌اندازد.