ایرادات شکلی دادخواست | راهنمای کامل و نکات حقوقی مهم

چکیده

ایرادات شکلی دادخواست که مهلت استفاده از آنها اولین جلسه دادرسی است ، دارای اهمیت فراوانی می باشد. شناخت دقیق این ایرادات موجب می شود که قبل از ورود به ماهیت دعوا از حقوق خود دفاع کنید.بارها دیده شده است که یک ایراد ساده  نتیجه دعوا را به کلی تغییر داده است.

مقدمه

ایرادات شکلی دادخواست از اهمیت بالایی برخوردار هستند ، چرا که نتیجه آن می‌تواند به ادامه یا پایان دادرسی منجر شود.اولین جلسه دادرسی به عنوان مرحله ‌ای حیاتی در فرآیند دادرسی شناخته می‌شود و تأثیر زیادی در سرنوشت پرونده خواهد داشت. بهره مندی از برخی حقوق مذکور در قانون ، صرفا در جلسه اول دادرسی و با شرایط خاصی میسر است. در این مقاله سعی نمودیم به بررسی ایرادات شکلی دادخواست و مهلت طرح آنها بپردازیم و به مهمترین  سوالات شما در این حوزه پاسخ دهیم.

اگر درگیر طرح دعوا، دفاع در برابر دادخواست، تشخیص ایرادات شکلی، ایراد عدم صلاحیت، امر مختومه یا هرگونه چالش مربوط به آیین دادرسی مدنی هستید، مشورت با وکیل متخصص دعاوی حقوقی در مشهد می‌تواند مسیر درست را برای شما روشن کند.
بسیاری از اشتباهات در جلسه اول دادرسی رخ می‌دهد؛ جایی که یک ایراد ساده می‌تواند سرنوشت پرونده را تغییر دهد. همراهی یک کارشناس حرفه‌ای به شما کمک می‌کند از حقوق‌تان به‌درستی دفاع کنید و مانع تضییع حق یا صدور آرای نادرست شوید.

برای آشنایی با تیم حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفه‌ای طی کنید.

گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

• اینستاگرم
• تلگرام
• یوتیوب
• واتس‌اپ

انواع ایرادات دادرسی

ایرادات دادرسی به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

ایرادات شکلی

ایراداتی هستند که به رعایت تشریفات و قواعد آیین دادرسی مربوط‌ می باشند و ارتباطی با اصل حق ندارند. مانند: ایراد عدم صلاحیت ذاتی یا محلی دادگاه ، ایراد امر مختومه ، ایراد فقدان اهلیت یا سمت یکی از طرفین و …

ایرادات ماهوی

ایراداتی هستند که مستقیماً به اصل حق یا ادعا مربوط می‌شوند و ناظر بر نبود یا سقوط حق خواهان می‌باشند. این نوع ایراد برخلاف ایراد شکلی، نیازمند بررسی بیشتر و ورود دادگاه در ماهیت دعواست.مانند: فسخ یا اقاله قرارداد ، پرداخت دین

تعریف ایرادات شکلی دادخواست

ایرادات  شکلی دادخواست و موانع رسیدگی به دعوا که در قانون آیین دادرسی مدنی مورد پیش بینی قرار گرفته اند، در واقع اشکالاتی هستند که خوانده و خواهان دعوا، می توانند با استناد به آن ها، مانعی در رسیدگی به دعوا ایجاد کنند. ایرادات شکلی دادخواست  و موانع رسیدگی به دعوا، مطابق قانون آیین دادرسی مدنی، می تواند نسبت به دعوا، دادگاه رسیدگی کننده، طرف مقابل و یا نماینده وی باشد. طرح ایرادات شکلی دادخواست ، ممکن است موجب این شود که رسیدگی به دعوا، از یک دادگاه به  دادگاه دیگر منتقل بشود، یا اینکه مانعی موقت یا دائمی در خصوص رسیدگی به دعوا ایجاد گردد.

دکتر شمس استاد برتر حقوق از ایراد در اصطلاح حقوقی تعریفی دارد: « اصطلاح حقوقی ایراد عبارت است از وسیله ‌ای که خوانده در جهت ایجاد مانعی موقت یا دائم بر جریان رسیدگی به دعوای مطروحه یا بر شکل‌گیری مبارزه در اصل و ماهیت حق مورد ادعا، به منظور بازداشتن موقت و یا دائم خواهان از پیروزی، به کار می‌گیرد.»

انواع ایرادات شکلی دادخواست

ایرادات شکلی دادخواست و دفاعیات شکلی به سه دسته تقسیم می‌شوند:

• ایراداتی که موجب تغییردر مرجع رسیدگی است.مثل : ایراد امر مطروحه
• ایراداتی که مانع موقتی در رسیدگی به دعوا ایجاد می‌کنند.مثل : ایراد عدم احراز سمت ، ایراد عدم اهلیت
• ایراداتی که مانع دائمی در رسیدگی به دعوا ایجاد می‌کنند.مثل :ایراد امر قضاوت شده

مهلت طرح ایرادات

زمان طرح همه ایرادات شکلی دادخواست تا پایان اولین جلسه دادرسی است، مگر این که ایراد به دادخواست به نحوی باشد که ممکن باشد بعد از جلسه اول هم حادث شود. مانند ایراد رد دادرس که ممکن است دادرس در اثنای رسیدگی با موارد رد مواجه شود. مثلا در طول مدت رسیدگی با یکی از اصحاب دعوا خویشاوندی سببی پیدا کند.

 در این صورت می‌توان بعد از این که علت ایراد حادث شد، در اولین جلسه بعد از آن ایرادات شکلی دادخواست را مطرح کرد. اما سایر موارد یعنی در جایی که علت ایراد و سبب ایراد وجود داشته ، باید در اولین جلسه دادرسی به آن ایراد کرد.بنابراین خوانده و در برخی موارد خواهان مکلف است که تا پایان اولین جلسه دادرسی ایرادات شکلی دادخواست را مطرح کنند.

 در صورت طرح ایراد در مهلت قانونی ، قاضی پرونده، قبل از رسیدگی ماهوی و صدور حکم، ابتدا به ایراد مطروحه، رسیدگی کرده و حسب مورد، قرار عدم صلاحیت، یا قرار رد دعوا را صادر خواهد کرد یا پرونده را به مرجع رسیدگی کننده دیگری، ارجاع خواهد داد.

 بدیهی است پس از اتمام مهلت مطرح کردن ایرادات شکلی دادخواست ، دادگاه مکلف نیست جدا از ماهیت دعوا، نسبت به آن رای دهد.

ایرادات شکلی دادخواست از موضوعاتی هستند که بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند مسیر یک پرونده حقوقی را کاملاً تغییر دهد. بسیاری از افراد بدون آگاهی از این نکات ظریف، وارد دادرسی می‌شوند و در همان جلسه اول فرصت مهم دفاع را از دست می‌دهند. طرح صحیح ایرادات شکلی، نیازمند شناخت دقیق مقررات آیین دادرسی و تجربه عملی در محاکم است. به همین دلیل همراهی یک وکیل متخصص می‌تواند از بروز اشتباهات جبران‌ناپذیر جلوگیری کند و مسیر رسیدگی را به نفع شما هدایت نماید.

اگر قصد طرح دعوا یا دفاع در برابر دعوای مطرح‌شده را دارید، برای مشاوره فوری و راهنمایی درباره طرح صحیح ایرادات می‌توانید همین حالا از طریق واتس‌اپ پیام دهید تا مشاوره تخصصی دریافت کنید.

معنای اولین جلسه دادرسی

اولین جلسه دادرسی جلسه‌ ای است که در آن، شرایط قانونی برای طرح و استماع دعوا فراهم باشد.در صورتی که این جلسه به هر جهتی تشکیل شود، جلسات بعدی به عنوان جلسه اول دادرسی محسوب نمی‌شوند. در برخی موارد، جلسه بعدی به عنوان جلسه دوم دادرسی در نظر گرفته نمی‌ شود و در واقع ادامه جلسه اول است. به عنوان مثال، اگر دادرسی به دلیل درخواست طرفین به تعویق بیفتد یا قاضی اعلام تنفس کند، جلسه بعدی ادامه همان جلسه اول خواهد بود.

اگر در جلسه اول دادرسی ، دعوای طاری مطرح شود ( دعوای طاری به دعوایی گفته می‌شود که در جریان رسیدگی به یک دعوای اصلی مطرح می‌شود و با آن ارتباط دارد.) یا درخواست صدور قرار تأمین دعوای واهی (خوانده می‌تواند برای تادیه خسارات ناشی از هزینه دادرسی و حق‌الوکاله که ممکن است خواهان محکوم شود از دادگاه تقاضای تامین خسارت نماید.) انجام شود و به دلیل آن، دادرسی متوقف شود، جلسه بعدی همچنان به عنوان اولین جلسه دادرسی محسوب خواهد شد.

با این حال، در صورت استفاده از برخی از امتیازات جلسه اول مانند: طرح دعوای طاری، در جلسه بعدی دیگر امکان استفاده از این موارد وجود نخواهد داشت و فقط میتوانند از امتیازات اعمال نشده استفاده کنند.
حال که با معنای اولین جلسه دادرسی آشنا شدیم به بررسی ایرادات شکلی دادخواست می پردازیم.

بررسی ایرادات شکلی دادخواست

طبق ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی  ، در موارد زیر خوانده می‌تواند ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا ایراد کند:

1.ایراد عدم صلاحیت دادگاه

مقصود از این ایراد، این است که دادگاه، از صلاحیت ذاتی یا محلی، برای رسیدگی به دعوای مطروحه، برخوردار نباشد.صلاحیت ذاتی صلاحیتی است که شایستگی و اقتدار دادگاه بر اساس نوع، صنف و درجه تعیین می‌گردد.این صلاحیت با نظم عمومی گره خورده و قابل جابجایی نیست.بعنوان مثال صلاحیت های دادگاه خانواده در رسیدگی به دعاوی احصاء شده است و دعوای استرداد مال را نمیتوان در دادگاه خانواده مطرح نمود.همانطور که دعوای طلاق در دادگاه عمومی حقوقی مطرح نمی شود.

صلاحیت محلی یعنی کدام یک از دادگاه های سراسر کشور برای رسیدگی به پرونده مورد نظر صالح است. برای مثال خواهان مقیم مشهد است و ملکی در شهر تهران دارد که توسط شخصی عدواناً تصرف شده است و دعوای خود را در دادگاه محل اقامت خود (مشهد) اقامه کند. در اینجا با توجه به اینکه دادگاه صالح به رسیدگی ، دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول است ، دادگاه مشهد صلاحیت رسیدگی ندارد. در صورت پذیرش این ایراد، پس از صدور قرار عدم صلاحیت ، پرونده به مرجع صالح، ارجاع خواهد شد.

نکته: اگر خوانده، ایراد عدم صلاحیت ذاتی را پس از پایان جلسه اول مطرح کند نیز، باز هم دادگاه وظیفه دارد که به این ایراد رسیدگی کند و اگر این ایراد را وارد بداند ، باید قرار عدم صلاحیت صادر کند. علاوه بر این، توجه داشته باشید که اگر دادگاهی صلاحیت ذاتی نداشته باشد و این عدم صلاحیت بررسی نشود و رأی از دادگاه صادر شود، این رأی بعداً در دادگاه تجدیدنظر و دیوان عالی کشور نقض خواهد شد.

2.ایراد امر مطروحه

امکان مطرح کردن چنین ایرادی، زمانی است که  دعوا بین همان اشخاص، در همان دادگاه یا دادگاه هم عرض دیگری ، قبلا اقامه شده و تحت رسیدگی باشد و یا اگر همان دعوا نیست، دعوایی باشد که با ادعای خواهان ارتباط کامل دارد.برای مثال شخصی علیه شریک خود دعوای مطالبه سهم الشرکه مطرح نموده است و همان دعوا در دادگاه دیگری در حال رسیدگی می باشد.

در صورت پذیرش ایراد امر مطروحه توسط دادگاه، دو حالت ممکن است به وجود بیاید:

• دعوا قبلا در همین شعبه دادگاه مطرح شده است : دادگاه قرار رسیدگی توامان صادر می کند و به هر دو دعوا یک جا رسیدگی می‌نماید.
• دعوا قبلا در شعبه دیگری از این دادگاه مطرح شده است : شعبه دادگاه با صدور قرار امتناع از رسیدگی، از رسیدگی خودداری می‌کند و پرونده با تعیین رئیس شعبه اول به شعبه ای که دعوا در آن مطرح است برای رسیدگی توآم ارسال می‌گردد.

3.ایراد عدم اهلیت

زمانی که خواهان، به جهتی از جهات قانونی ، مانند: صغر، عدم رشد، جنون یا ممنوعیت از تصرف در اموال  در نتیجه حکم ورشکستگی، اهلیت قانونی برای اقامه دعوا نداشته باشد، خوانده می تواند، ایراد عدم اهلیت وارد کند. به این دلیل که مطابق قانون، اشخاص، تنها در صورتی می توانند در دادگاه اقدام به طرح دعوا کنند که دارای اهلیت قانونی باشد؛ در غیر این صورت، شخص دیگری مانند ولی یا وکیل یا قیم آن ها، باید طرح دعوا کند که در صورت پذیرش این ایراد، قرار رد دعوا ، صادر می شود. علی‌الاصول نماینده قانونی شخص، می‌تواند همان دعوی را اقامه کند.

4.ایراد عدم توجه دعوا

مقصود از این ایراد، این است که ادعای مطروحه  در دادگاهی که پرونده آن در حال رسیدگی است، متوجه شخص خوانده نباشد و حتی اگر در دادگاه اثبات هم شود به شما ارتباطی ندارد و به عبارتی، خواهان دعوا، باید، شخص دیگری را به عنوان خوانده قرار می داد؛ پذیرش این ایراد نیز منجر به صدور قرار رد دعوا می گردد.برای مثال در دعوای خلع ید، خوانده منکر تصرف خود در ملک شود و دعوا را متوجه خود نداند.

5.ایراد عدم احراز سمت

این ایراد، زمانی مطرح می گردد که سمت کسی که به نمایندگی خواهان (از قرار وکالت، ولایت یا قیمومت)، اقامه دعوا کرده، محرز نباشد. در این حالت، دادگاه قرار رد دعوا را صادر خواهد نمود. برای مثال شخصی به ادعای ولایت یا قیمومت از شخصی دیگر اقامه دعوا کرده باشد و نمایندگی دادخواست‌دهنده از شخص خواهان محرز نباشد.

6.ایراد اعتبار امر قضاوت شده

این ایراد، زمانی مطرح می گردد که دعوای طرح شده، سابقا بین همان اشخاص یا اشخاصی که اصحاب دعوا قائم مقام آنان هستند، رسیدگی شده و نسبت به آن حکم قطعی صادر شده باشد که در این حالت، خوانده می تواند با استناد به اعتبار امر مختومه، عدم رسیدگی را از دادگاه، تقاضا کند. بنابراین دعوای اقامه‌شده در صورتی از اعتبار امر مختوم برخوردار می‌شود که این سه شرط را داشته باشد:

1. وحدت اصحاب دو دعوا: دو دعوا (دعوای حاضر و دعوای سابق) بین همان اصحاب یا اشخاصی که اصحاب دعوای فعلی قائم‌مقام ایشان هستند مطرح شده باشد.
2. وحدت موضوع دو دعوا:موضوع دعوای جدید همان دعوای سابق باشد.
3. وحدت سبب دو دعوا: دعوای فعلی و دعوای سابق ناشی از یک عمل حقوقی یا یک واقعه حقوقی باشند.

چنانچه قاضی، ایراد را وارد بداند، قرار رد دعوا را صادر خواهد کرد. این ایراد معمولاً از سوی خوانده‌ای که قبلاً در دعوا پیروز شده است، مطرح می‌شود.

7.ایراد عدم ترتب اثر قانونی

ایراد عدم ترتب آثار قانونی، زمانی مطرح می شود که دعوا بر فرض اثبات، فاقد اثر قانونی باشد و در این خصوص، می توان به دعاوی مربوط به وقف و یا هبه بدون قبض اشاره نمود.

برای مثال خواهان دعوای الزام به تسلیم عین موهوبه را مطرح می کند.از آنجا که عبه یک عقد عینی است و قبض شرط صحت آن است و اگر قبضی صورت نگرفته باشد ، عقد هبه ای وجود ندارد و دادگاه نمی تواند به آن ترتیب اثر بدهد.

 با توجه به اینکه این ایراد، از موارد صدور قرار رد دعوا است، در صورت پذیرش، موجب صدور این قرار می گردد.

8.ایراد عدم مشروعیت دعوا

ایراد عدم مشروعیت دعوا یعنی، مورد دعوا، مشروع نباشد که در این حالت، می توان ایراد عدم مشروعیت دعوا را مطرح کرد. به عنوان مثال، طلب ناشی از قمار، نامشروع است و دادگاه با صدور قرار رد دعوا، از رسیدگی به آن، امتناع خواهد کرد.

9.ایراد جزمی نبودن دعوا

در صورتی که خواهان، تنها احتمال داده باشد که حق او مورد تضییع یا انکار قرار گرفته است، نمی تواند با استناد به این احتمال، در دادگاه دعوایی اقامه کند. در چنین شرایطی، خوانده می تواند نسبت به آن ایراد کند و در صورت پذیرش، قرار رد دعوا، صادر خواهد شد.

برای مثال فردی بدون داشتن سند یا مدرک، صرفاً بر اساس حدس و گمان مدعی مالکیت یک ملک می‌شود. در این شرایط، خوانده می‌تواند ایراد کند که دعوا ظنی و احتمالی است.

10.ایراد عدم نفع

این ایراد، یعنی خواهان، در دعوای مطروحه، ذی نفع نباشد؛ و حتی اگر دادگاه علیه شما به‌عنوان خوانده‌ی دعوا حکم صادر کند، باز هم قانوناً نفعی نصیب خواهان نمی‌گردد که در این صورت، خوانده می تواند، ایراد بی نفعی خواهان را وارد کند. در صورتی که دادگاه این ایراد را بپذیرد ، قرار رد دعوا صادر می کند.

11.ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی

 در صورتیکه اقامه دعوا، دارای مهلت معینی در قانون باشد و خواهان، خارج از مهلت، اقدام به طرح دعوا کرده باشد، می توان به آن ایراد نمود و این ایراد، از موانع رسیدگی به دعوا در قانون آیین دادرسی مدنی است و سبب صدور قرار رد دعوا می گردد.برای مثال قانونگذار برای طرح دعوای نفی ولد مهلت دو ماهه  از تاریخ اطلاع شوهراز تولد طفل تعیین کرده است و پس از این تاریخ این دعوا مسموع نخواهد بود.

12.ایراد رد دادرس

وجود موارد رد دادرس در امور حقوقی، یکی از مواردی است که سبب می شود، هرکدام از طرفین دعوا، بتوانند ایراد رد دادرس را مطرح کرده تا قاضی دیگری به پرونده، رسیدگی کند. این ایراد از سوی طرفین دعوی (خواهان یا خوانده) و قاضی دادگاه قابل طرح و بررسی است.

 این موارد که در ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی پیش‌بینی شده ، به شرح ذیل است:

• الف- قرابت نسبي يا سببيي تا درجه سوم از هر طبقه بين دادرس با يكي از اصحاب دعوا وجود داشته باشد.
• ب- دادرس قيم يا مخدوم يكي از طرفين باشد يا يكي از طرفين مباشر يا متكفل امور دادرس يا همسر او باشد.
• ج- دادرس يا همسر يا فرزند او، وارث يكي از اصحاب دعوا باشد.
• د- دادرس سابقا در موضوع دعواي اقامه‌شده به عنوان دادرس يا داور يا كارشناس يا گواه اظهار نظر كرده باشد.
• ه- بين دادرس و يكي از طرفين يا همسر يا فرزند او دعواي حقوقي يا جزايي مطرح باشد يا در سابق مطرح بوده و از تاريخ صدور حكم قطعي دو سال نگذشته باشد.
• و- دادرس يا همسر يا فرزند او داراي نفع شخصي در موضوع مطروح باشند.

نمونه رای ایراد به دادخواست

نکته :

طرح ایرادات شکلی دادخواست ، شکل خاص و ویژه‌ای ندارد ولی مهلت طرح ایرادات باید رعایت شود.شما می‌توانید به صورت شفاهی با قید در صورت‌جلسه دادرسی و یا کتبی  و به موجب لایحه دفاعیه ، ایرادات شکلی دادخواست را مطرح کنید.

در مسیر پرپیچ‌وخم قوانین و مقررات، داشتن یک همراه متخصص و مطمئن، کلید موفقیت شماست. گروه حقوقی ماریان از مشاوره اولیه تا اجرای حکم، در کنار شماست و شما را در هر مرحله از پرونده همراهی می‌کند. برای دریافت مشاوره حقوقی آنلاین یا تلفنی، می‌توانید از طریق تلگرام با شماره 09156620206 با ما در ارتباط باشید.

اشتباهات رایج و توصیه حقوقی

بسیاری از مردم به دلیل نا آگاهی نسبت به قوانین ، فرصت دفاع خود را از دست می دهند.بارها دیده شده است که دادخواست مطروحه دارای ایرادات شکلی بوده ولی خوانده متوجه آن ها نشده و یا پس از جلسه اول دادرسی متوجه ایراد شده و مهلت طرح ایرادات و دفاع را از دست داده است. عنوان نادرست در طرح ایرادات شکلی دادخواست می‌تواند منجر به رد آن شود.پس در طرح ایرادات، دقت کافی داشته باشید و ایرادات خود را در صورت‌جلسه قید کنید.

سوالات متداول

نتیجه‌گیری

ایرادات شکلی دادخواست ، یکی از ابزارهای مهم دفاع در آیین دادرسی مدنی است که می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در نتیجه دعوا داشته باشند. در دادرسی مدنی، ایرادات، موانعی کلیدی هستند که می‌توانید با استفاده از آنها قبل از ورود به ماهیت دعوا، از حقوق خود دفاع کنید.در این مقاله سعی نمودیم شما را با این ایرادات آشنا کنیم.برای طرح صحیح ایرادات و حفظ حقوق خود حتما از افراد متخصص مشورت بگیرید.

پیگیری ایرادات شکلی دادخواست و دفاع اصولی در جلسه اول دادرسی، تنها زمانی به‌درستی انجام می‌شود که یک وکیل متخصص آیین دادرسی مدنی کنار شما باشد و مسیر قانونی را مرحله‌به‌مرحله و با دقت هدایت کند.

اگر با موضوعاتی مانند:

✔ عدم آگاهی از مهلت قانونی طرح ایرادات
✔ ایراد به صلاحیت دادگاه یا اعتبار امر قضاوت شده
✔ ایراد به سمت یا اهلیت طرفین دعوا
✔ ایراد عدم مشروعیت یا عدم نفع دعوا
✔ رد دادرس یا مشکلات مرتبط با نمایندگی قانونی
✔ اشتباه در طرح ایرادات یا از دست دادن فرصت دفاع

روبرو هستید، دریافت مشاوره فوری و تخصصی قبل از هر اقدام، کاملاً حیاتی است و می‌تواند مسیر پرونده شما را به‌نفع شما تغییر دهد.

برای ارتباط مستقیم با وکیل متخصص در امور ایرادات شکلی دادخواست و دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی، همین حالا تماس بگیرید:
📞 09156620206
☎️ 051-37054013