اعتراض به بهای خواسته | مهلت و شرایط

چکیده

بهای خواسته، نقش مهمی در سرنوشت دعوا دارد، از جمله تعیین مرجع صالح برای رسیدگی و قابلیت رأی دادگاه برای تجدیدنظر یا فرجام. اصولا،ً تعیین میزان بهای خواسته در اختیار خواهان است، ولی اعتراض به بهای خواسته در انحصار خوانده است که باید در مهلت مقرر اعمال شود.

مقدمه

اعتراض به بهای خواسته از ایرادات مهم و شایع در دعاوی حقوقی می باشد. یکی از مواردی که در قانون آیین دادرسی مدنی، موادی به آن، اختصاص داده شده، نحوه ثبت دادخواست و مواردی است که باید در آن، ذکر شود و از جمله این موارد، تعیین و مقوم کردن بهای خواسته، در دعاوی مالی یا مطالبه خسارت است که این امر قواعد مخصوصی دارد و باید نسبت به آن آگاهی داشت چراکه تاثیری مستقیم بر میزان هزینه دادرسی و تعیین دادگاه صالح رسیدگی کننده و قابلیت تجدیدنظرخواهی یا فرجام خواهی نسبت به رای صادره را دارد.

برای آشنایی با گروه حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفه‌ای طی کنید.

گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

• اینستاگرم
• تلگرام
• یوتیوب
• واتس‌اپ

تعریف بهای خواسته

شروع رسیدگی در دادگاه، مستلزم تقدیم دادخواست می‌باشد. خواهان دعوا مکلف است که در دادخواست تقدیمی خویش، شرایط عمومی دادخواست (موارد مندرج در ماده 51 قانون آیین دادرسی مدنی) اعم از مشخصات دقیق خود، مشخصات دقیق خوانده، تعیین خواسته و بهای آن مگر آن‌ که تعیین بهاء ممکن نبوده و یا آنکه خواسته دعوا مالی نباشد و … را رعایت نماید. یکی از شرایطی که لازم است خواهان در دادخواست خود مشخص نماید بهای خواسته است بنابراین تعیین بهای خواسته وظیفه خواهان دعوا می‌باشد ولی اعتراض به آن،  در انحصار خوانده است.  

خواسته و بهای خواسته

توجه داشته باشید که خواسته با بهای خواسته متفاوت است. خواسته، اصل موضوعی است که توسط خواهان، تقاضای رسیدگی و صدور حکم، درباره آن، از دادگاه صالح، وجود دارد، نظیر صدور حکم در خصوص پرداخت وجه چک.

مقصود از بهای خواسته، ارزشی است که برخی خواسته های حقوقی دارند و باید، بر اساس قواعد پیش بینی شده در ماده 62 و 63 قانون آیین دادرسی مدنی، تعیین گردد. نظیر تعیین بهای خواسته در استرداد جهیزیه، مقوم به 30 میلیون تومان یا تعیین ارزش روز مواردی که خواسته، وجه رایج مملکت نیست.

به طور خلاصه می توان گفت خواسته آن چیزی است که خواهان در دادخواست خود قید می‌ کند و از دادگاه تقاضا می‌نماید که خوانده را بدان محکوم نماید اما بهای خواسته به این معنا است که خواسته خواهان چقدر ارزش دارد.

در نهایت اگر دادگاه ادعای خواهان را بپذیرد، خوانده را مطابق با خواسته محکوم می‌نماید نه بهای خواسته که در دادخواست قید شده است.

به عبارت دیگر بهای خواسته مبلغی است که خواهان در دادخواست خود برای تعیین ارزش مالی دعوا اعلام نموده که مبنای محاسبه هزینه دادرسی، تعیین صلاحیت مالی دادگاه و هم‌ چنین قابلیت تجدیدنظر خواهی قرار می‌گیرد (به دلالت ماده 61 قانون آیین دادرسی مدنی).

 بهای خواسته  متناسب با ماهیت و ارزش واقعی خواسته تعیین می گردد و در مواردی که قانون آیین دادرسی مدنی نحوه ارزیابی خاصی مقرر کرده باشد، مطابق همان ضوابط تعیین خواهد شد. چنانچه خواهان، بهای خواسته را به‌ درستی تعیین نکرده باشد، دادگاه می‌تواند بنا به درخواست خوانده، آن را تعدیل یا تصحیح نماید. اعتراض به بهای خواسته در زمره حقوق دفاعی خوانده دعوا می‌باشد که وی می‌تواند در دعاوی غیرپولی، اعتراض به بهای خواسته را تا پیش از شروع رسیدگی دادگاه (تا اولین جلسه دادرسی) با تعیین مقدار بهایی که گمان می‌کند، صحیح است به دادگاه اعلام نماید (به دلالت ماده 62 و ماده 63 قانون آیین دادرسی مدنی).

نکته: افزایش بهای خواسته، افزایش خواسته مصوب نیست و مستنداً به ماده 61 قانون آیین دادرسی مدنی، بهای خواسته همان است که در دادخواست قید شده است و قبل از شروع به رسیدگی با نظر دادگاه و جلب نظر کارشناس، خواسته واقعی تعیین شده و بعد از رسیدگی، تغییر بهای خواسته مقدور نیست.

مهلت اعتراض به بهای خواسته

در خصوص مهلت اعتراض به بهای خواسته تعیینی خواهان، باید گفت، خوانده دعوا، تا اولین جلسه دادرسی،مهلت دارد تا به بهای خواسته معیین شده توسط خواهان، اعتراض کند و با ارائه ادله یا تقاضای صدور قرار کارشناسی، از دادگاه بخواهد، در خصوص بهای خواسته، تعیین تکلیف نماید. مستفاد از ماده 63 قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که پس از دریافت اعتراض به بهای خواسته، دادگاه، تشخیص دهد که بهای خواسته، در مراحل رسیدگی بعدی دعوا، موثراست، قبل از هرگونه رسیدگی، اقدام به تعیین بهای خواسته، بر اساس نظر کارشناس دادگستری می نماید.

اثر تقویم خواسته

• تقویم خواسته دادگاه صالح را تعیین میکند.
• تعیین بهای خواسته امکان تجدیدنظر و فرجام را مشخص می کند.
• هزینه دادرسی براساس بهای خواسته تعیین می گردد.

نحوه تعیین بهای خواسته

• اگر خواسته خواهان مالی پولی باشد:

 مستند به بند 1 ماده 62 قانون آیین دادرسی مدنی بهای خواسته عبارت است از مبلغ مورد مطالبه. پس امکان تقویم آن وجود ندارد. همچنین اگر خواسته ارز خارجی (مانند دلار، یورو، یوآن و …) یا طلا باشد، بهای خواسته نرخ ارز خارجی و طلا در زمان تقدیم دادخواست طبق نرخ واقعی اعلامی (نرخ رسمی) از سوی بانک مرکزی خواهد بود.

• اگر دعوایی، چند خواهان داشته باشد:

نحوه تعیین بهای خواسته، با جمع مطالبات تمامی خواهان ها و درج آن، در مقابل ستون بهای خواسته، صورت می گیرد.

• در دعاوی حقوقی با موضوع پرداخت منافع و حقوق توسط خوانده در زمان های مشخص:

 نحوه تعیین بهای خواسته، با جمع تمامی منافع یا حقوقی می باشد که خواهان خود را محق به دریافت آن می داند و مدعی است، خوانده، از پرداخت آن، در موعد های مورد توافق و تعهد، خودداری کرده است.بنابر این در دعاوی راجع به منافع و حقوقی كه باید در مواعد معین استیفا یا پرداخت شود، بهای خواسته عبارت است از حاصل جمع تمام اقساط و منافعی كه خواهان خود را ذی‌حق در مطالبه آن می‌داند.

• اگر پرداخت منافع یا حقوق، موعد معینی نداشته باشد:

مبنای تعیین بهای خواسته، حاصل جمع منافع یا حقوقی است که طی ده سال، باید پرداخت شود و خواهان، مدعی مستحق بودن آن است.

• دعاوی که خواسته آن منافع مادام‌العمر است:

 بهای خواسته حاصل جمع منافع 10 ساله است اما دادگاه در صورت استحقاق خواهان، خوانده را به پرداخت مادام‌العمر منافع محکوم می‌کند.

• دعاوی ملکی:

مبنای تعیین بهای خواسته، ارزش منطقه ای ملک است و چنانچه، امکان تعیین بهای خواسته وجود نداشته یا در خصوص آن، اعتراضی وجود داشته باشد و این اعتراض، موثر در روند رسیدگی به دعوای اصلی بوده، دادگاه، با جلب نظر کارشناس، اقدام به این امر می کند.

• اموال منقول:

خواهان می تواند به هر میزانی که تمایل داشته باشد، تقویم نماید و دادگاه در تغییر بهای خواسته دخالتی نمی‌نماید مگر آنکه خوانده دعوا با جمیع شرایط مقرر قانونی، تا اولین جلسه رسیدگی، اعتراض به بهای خواسته را مطرح نموده باشد.

برای بررسی دقیق بهای خواسته و نحوه اعتراض قانونی به آن،
همین حالا با وکیل متخصص آیین دادرسی مدنی مشاوره بگیرید.

شرایط اعتراض به بهای خواسته

در خصوص شرایط اعتراض به بهای خواسته از سوی خوانده، لازم است که موارد زیر وجود داشته باشد:

• خواسته دعوا یا همان موضوع دعوا نباید وجه رایج یا ارز خارجی باشد

یکی از شرایط اساسی در اعتراض به بهای خواسته از سوی خوانده دعوا آن است که دعوای مطرح شده یک دعوای غیرپولی باشد این امر بدان معنا است که خواسته دعوا، در زمره اموال غیرپولی باشد.

مثلا خواهان دعوا، دعوای الزام به تحویل یک دستگاه خودرو به طرفیت خوانده مطرح کرده و خواسته خود را به میزان چهل میلیون تومان تقدیم کرده است، خوانده نسبت به بهای خواسته اعتراض می‌نماید و بیان می‌کند که خودرو بیش از مبلغ اعلامی خواهان دارای ارزش است.

• خوانده دعوا باید اعتراض  را تا اولین جلسه دادرسی مطرح نماید (وفق ماده 63 قانون آیین دادرسی مدنی)

بنابراین خوانده باید اعتراض خو‌د را تا اولین جلسه دادرسی به دادگاه اعلام نماید. بدیهی است که چنان ‌چه خوانده، اعتراض خودرا پس از اتمام این مهلت، مطرح نماید، دادگاه بدان ترتیب اثر نخواهد داد.

• خوانده می بایست بهای خواسته مورد نظر خود را به دادگاه اعلام نماید

خوانده ضمن اعتراض به بهای خواسته ،باید بهایی که بدان اعتراض نموده است را تعیین و مشخص نماید بنابراین صِرف اعتراض او کفایت نمی‌نماید.

• اعتراض به بهای خواسته باید مؤثر در مراحل بعدی رسیدگی باشد

به دلالت ماده 63 قانون آیین دادرسی مدنی یکی از شرایط اعتراض به بهای خواسته از سوی خوانده، آن است که اعتراض او مؤثر در مراحل بعدی رسیدگی اعم از قابلیت تجدیدنظر خواهی و یا فرجام‌خواهی باشد.

 پس در صورتی که اعتراض خوانده مؤثر در قابلیت اعتراض به رای نباشد، دادگاه به آن ترتیب اثر نخواهد داد. بطور مثال شخص «الف» دعوایی مبنی بر الزام به تنظیم سند یک خودرو هیوندا را به طرفیت شخص «ب» مطرح می‌نماید، چنانچه وی بهای خواسته خویش را 000/000/510 ریال تقویم نموده باشد، خوانده دعوا نمی‌تواند به بهای خواسته اعتراض کند و بیان نماید که با این تقویم، حق اعتراض به رای از وی سلب شده است.

چراکه وفق بند الف تبصره 5 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 دعاوی موضوع بند 1 همان ماده (دعاوی مالی تا نصاب یک میلیارد ریال)، در صورتی که خواسته بیشتر از نصف نصاب مذکور در آن بند باشد، قطعی نبوده و حسب مورد قابل تجدیدنظر خواهی یا فرجام‌خواهی می‌باشد.

مع‌الوصف اگر خواهان، خواسته خود را به کمتر از پنجاه میلیون تومان تقویم نموده باشد، از آنجایی که هر رایی با این میزان تقویم بهای خواسته صادر شود، قطعی و غیرقابل اعتراض است خوانده می‌تواند با استناد به این موضوع که بهای خواسته اعلامی موثر در مراحل بعدی رسیدگی می باشد، به آن اعتراض کند.

رسیدگی به اعتراض به بهای خواسته

اگر خوانده دعوا نسبت به بهای خواسته اعتراض کند و اعتراض او تمام شروط لازم را داشته باشد دوحالت زیر متصور است:

• اگر خواهان اعتراضرا قبول داشته باشد که مشکلی نبوده و نیازی به ارجاع موضوع به کارشناس رسمی دادگستری وجود ندارد و بهای خواسته اعلام شده از سوی خوانده، لحاظ می‌گردد.
•  اما اگر خواهان، اعتراض خوانده را نپذیرد و این موضوع موجب ایجاد اختلاف میان آنها شود، موضوع جهت تعیین بهای خواسته به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع داده می‌شود.

نکته: توجه کنید که پرداخت هزینه کارشناسی در این فرض، بر عهده خوانده دعوا می‌باشد پس اگر وی هزینه کارشناسی را پرداخت نکند، به اعتراض او ترتیب اثر داده نخواهد شد.

در دعاوی که خواسته دعوا، مال غیرمنقول مانند زمین، آپارتمان و … است، نیز امکان اعتراض به بهای خواسته توسط خوانده دعوا وجود دارد چراکه در این قسم دعاوی، بهای خواسته‌ای که خواهان در دادخواست خود قید نموده است ملاک امکان تجدیدنظر خواهی یا فرجام‌خواهی (قابلیت اعتراض به رای) خواهد بود نه ارزش منطقه‌ای ملک (ارزش منطقه‌ای فقط برای محاسبه هزینه دادرسی ملاک عمل است).

عدم تعیین بهای خواسته

در مواردی که خواسته مالی نباشد مثل دعوای حضانت ، یا تعیین بهای آن، امکان پذیر نباشد ، نیازی به تعیین بهای خواسته نمی باشد. مستفاد از مواد 61 تا 63 قانون آیین دادرسی مدنی، بهای خواسته، نقشی مهم، در امکان یا عدم امکان تجدید نظر خواهی و میزان هزینه دادرسی پرداختی، توسط خواهان یا نماینده قانونی او داشته و همچنین، معین کننده دادگاه صالح به رسیدگی می باشد.پس به طور خلاصه اگر خواسته غیرمالی باشد فقط خواسته باید تعیین شود اما اگر خواسته مالی باشد علاوه بر خواسته باید بهای خواسته نیز معین شود مگر اینکه تعیین بهای خواسته ممکن نباشد.

نمونه رای بهای خواسته

سوالات متداول

نتیجه گیری

بهای خواسته نقش مهمی در دعاوی حقوقی دارد.اعتراض به بهای خواسته دارای شرایطی است که آگاهی و رعایت آن ها جهت حفظ حقوق شما لازم و ضروری است.ما نیز تلاش کردیم  در این مقاله به بررسی این موضوع از جهات مختلف بپردازیم. بارها شاهد آن بوده ایم که به دلیل عدم تقویم صحیح بهای خواسته و عدم آگاهی از قوانین و اثرات آن، حقوق افراد بسیاری تضییع شده است.به یاد داشته باشید مشورت با افراد متخصص موجب حفظ حقوق شما می گردد.

بی‌توجهی به ضوابط قانونی و نکات شکلی در تعیین یا اعتراض به بهای خواسته می‌تواند منجر به تضییع حقوق طرفین دعوا، پرداخت هزینه دادرسی نادرست، صدور رأی قطعی غیرقابل اعتراض یا طرح دعوا در مرجع فاقد صلاحیت گردد؛ آثاری که جبران آن‌ها در مراحل بعدی رسیدگی با دشواری جدی همراه خواهد بود.

چنانچه با مواردی از قبیل:

✔ تقویم نادرست بهای خواسته و افزایش غیرواقعی یا کمتر از میزان واقعی آن
✔ از دست رفتن حق تجدیدنظر یا فرجام‌خواهی به علت بهای خواسته اعلامی
✔ رد اعتراض به بهای خواسته به دلیل طرح خارج از مهلت قانونی
✔ عدم آشنایی با شرایط مؤثر بودن اعتراض به بهای خواسته
✔ اختلاف در تشخیص مالی یا غیرمالی بودن دعوا
✔ ارجاع پرونده به دادگاه فاقد صلاحیت مالی
✔ پرداخت هزینه کارشناسی بدون نتیجه مؤثر در پرونده

مواجه هستید، دریافت مشاوره تخصصی پیش از هرگونه اقدام قضایی امری ضروری است و می‌تواند از بروز خسارات مالی و حقوقی جبران‌ناپذیر جلوگیری نماید.

برای بررسی دقیق بهای خواسته، امکان اعتراض قانونی و آثار آن بر روند رسیدگی،
همین حالا با وکیل متخصص دعاوی حقوقی و آیین دادرسی مدنی به‌صورت آنلاین یا تلفنی مشاوره بگیرید و با آگاهی کامل از حقوق قانونی خود تصمیم‌گیری نمایید.

📞 09156620206
☎️ 051-37054013