چکیده
در مبایعه نامه ای که به صورت نمایشی تنظیم شده است، طرفین قصد اجرای مفاد آن را ندارند. به همین دلیل موافقت نامهای که به صورت نمایشی میان خریدار و فروشنده امضا شده باطل است و باعث نقل و انتقال مالکیت اموال موضوع آن نمیشود زیرا طرفین این موافقت نامه در هنگام امضای آن قصد اجرای مفاد آن و نقل و انتقال مالکیت اموال مورد معامله را ندارند.
فهرست مطالب
مقدمه
معامله صوری را معمولا افرادی انجام می دهند که بدهی دارند و نمی خواهند طلبکاران به اموالشان دست پیدا کنند.
مخصوصا امروزه به وفور دیده می شود، این معامله در طلاق زمانی که زوج برای فرار از پرداخت طلب به زوجه اموالش را به دیگری انتقال می دهد، بدون آن که پولی از طرف دیگر معامله دریافت کند. لازم به ذکر است که اثبات معامله صوری برعهده طلبکار است.در این مقاله به بررسی معامله صوری و مجازات آن می پردازیم.
تعریف
معامله صوری معامله ای است که از نظر ظاهری، صحیح می باشد اما در واقع فاقد آثار صحیح عقد بیع می باشد. معامله صوری، معامله ای است که در آن شرایط اساسی معامله رعایت نشده است. این شرایط در ماده ١٩٠ قانون مدنی بیان شده است. ماده ١٩٠ قانون مدنی عنوان داشته است:
“برای صحت هر معامله شرایط ذیل اساسی است:
قصد طرفین و رضای آنها
اهلیت طرفین
موضوع معین که مورد معامله باشد
مشروعیت جهت معامله”
برای آشنایی با گروه حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفهای طی کنید.
گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکههای اجتماعی دنبال کنید
آثار بیع صحیح
آثار عقد بیعی که صحیح واقع می شود، به صورت ذیل می باشد:
به محض وقوع بیع، فروشنده، مالک ثمن (پول) و خریدار مالک کالا می شود.
با ایجاد عقد بیع، فروشنده ملزم به تسلیم و تحویل مبیع می شود.
با ایجاد عقد بیع، خریدار ملزم به تسلیم ثمن معامله می شود.
در عقد بیع، مشتری ضامن پرداخت ثمن و فروشنده ضامن تحویل کالا می باشد.
بنابراین با توجه به موارد فوق مشخص می گردد که این نوع معامله، ظاهری و صوری است چراکه عقد بیعی در کار نمی باشد و مبلغ و کالایی بین طرفین رد و بدل نمی شود. فی الواقع آثار عقد بیع وجود ندارد. لذا اگر در دادگاه ثابت شود که معامله ای، صوری بوده است، آن معامله به خودی خود باطل بوده و تمامی عین یا منافعی که موضوع معامله بوده است، بطور کلی مسترد می شود.
تفاوت معامله صوری با معامله به قصد فرار از دین
از آنجا که اکثر افراد، معاملعه صوری و ایجاد قولنامه صوری را با معامله به قصد فرار از دین، یکی می دانند، در ادامه، قصد داریم، درباره تفاوت این دو با یکدیگر صحبت کنیم.
معامله به قصد فرار از دین اعم از معامله صوری است. چراکه در معامله به قصد فرار از دین ممکن است طرف مقابل از قصد او آگاه باشد یا نباشد که در صورت آگاه بودن، معامله صوری است. این معامله معمولا بدین شکل است که طرفین عقد، قصد انجام هیچگونه عمل حقوقی را ندارند (فقدان قصد انشاء) در این عقد باطل است.
ماده 218 (اصلاحی 14-08-1370) بیان داشته است:
“هرگاه معلوم شود که معامله با قصد فرار از دین به طور صوری انجام شده آن معامله باطل است.”
تشخیص معامله صوری
معامله صوری یعنی معامله ی غیر واقعی، در مواردی که فرد واقعا قصد انتقال مالکیت را ندارد و میخواهد مال همانند قبل در مالکیت خودش باقی بماند، اما ظاهر را طوری نشان می دهد که به نظر برسد آن مال را منتقل کرده است.
پس صوری یعنی صورت معامله دارد و در آن شکل ظاهری معامله دیده می شود اما در باطن ، قصد معامله وجود ندارد.
در معامله ی صوری فارغ از اینکه انگیزه، فرار از دین یا هر چیز دیگری باشد، چنین معامله ای باطل است، چرا که فاقد قصد است و قصد رکن سازنده ی هر عقد به حساب می آید.
نمونه بارز آن زمانی است که سند رسمی ملک بنام خود فرد است ولی با تنظیم یک قولنامه عادی قصد دارد نشان دهد که ملک را به یکی از بستگانش فروخته است.
در معامله به قصد فرار از دین چون قصد انجام معامله وجود داشته، آن معامله صحیح است، لکن برای اینکه حق طلبکار ضایع نشود فقط در برابر آن طلبکار قابل استناد نیست و انگار که چنین معامله ای نبوده است؛ بنابراين جز در برابر همان طلبکاری که فرد بدهکار، قرار بوده بدهیش را بپردازد، در برابر دیگران قابل استناد و معتبر است.
جرم فرار از دین
معامله به قصد فرار از ادای دین یک جرم است و عنوان کیفری دارد، اما زمانی قابل شکایت و پیگیری کیفری است که دادگاه در مورد بدهی فرد بدهکار ، حکم محکومیت قطعی و غیر قابل اعتراض صادر کرده باشد و فرد با علم بر محکومیت قطعی خود، اموالش را بجای پرداخت به طلبکار به دیگری منتقل کند.
برای مثال:چک فردی به دلیل عدم موجودی منتهی به صدور فرم گواهی عدم پرداخت می شود وی بلافاصله خانه خود را در محضر اسناد رسمی بنام مادرش منتقل میکند، در این مثال چون انتقال رسمی صورت گرفته و انتقال رسمی یک انتقال واقعی است، نمی توان آنرا صوری تلقی کرد یا خانمی نسبت به اجرای مهریه خود اقدام میکند، همسر وی به محض اطلاع آپارتمانش را بنام برادرش منتقل می کند، در این مثال چون هنوز در خصوص مهریه حکم قطعی صادر نشده، نمی توان شکایت کیفری فرار از دین مطرح کرد.
بنابراین باید توجه شود اگر انتقال مال از طریق محضر اسناد رسمی انجام شده ، این انتقال واقعی است و حتی اگر بدهکار بوده نمی توان آنرا صوری دانست. اما اگر معامله به صورت عادی باشد و بتوان ثابت کرد که صوری و غیر واقعی است، از طریق طرح دعوای حقوقی می توان تقاضای ابطال آنرا درخواست کرد.
مجازات
در صورتی که معامله به صورت صوری انجام شود، آثار و مجازات های برای فردی که اموالش را انتقال داده است به همراه دارد.
طبق قانون مدنی ماده ۲۱۸ مکرر:
«هر گاه طلبکار به دادگاه دادخواست داده، دلایل اقامه کند که مدیون براى فرار از دین قصد فروش اموال خود را دارد، دادگاه مىتواند قرار توقیف اموال وى را به میزان بدهى او صادر کند که در این صورت بدون اجازه دادگاه حق فروش اموال را نخواهد داشت.»
ماده فوق بیانگر این است که در صورتی که احتمال آن وجود داشته باشد که بدهکار معامله صوری انجام دهد، دادگاه به درخواست طلبکار به میزان بدهی بدهکار اموالش را توقیف می کند که بدهکار نتواند اموال خود را منتقل کند.
و طبق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۳۹۴ در ماده ۲۱ آن بیان شده است که:
«انتقال مال به دیگری به هر نحو به وسیله مدیون با انگیزه فرار از ادای دین به نحوی که باقیمانده اموال برای پرداخت دیون کافی نباشد، موجب حبس تعزیری یا جزای نقدی درجه شش یا جزای نقدی معادل نصف محکومبه یا هر دو مجازات میشود و در صورتی که منتقلٌالیه نیز با علم به موضوع اقدام کرده باشد در حکم شریک جرم است.
در این صورت عین آن مال و در صورت تلف یا انتقال، مثل یا قیمت آن از اموال انتقال گیرنده به عنوان جریمه اخذ و محکومٌبه از محل آن استیفاء خواهد شد.»
با توجه به اهمیت این موضوع در اعتبار قراردادها و نقش آن در بطلان معاملات و دعاوی مالی، آگاهی از شرایط تحقق، نحوه اثبات و تفاوت آن با معامله به قصد فرار از دین برای حفظ حقوق طرفین ضروری است.
📞 برای مشاوره تخصصی با وکلای گروه حقوقی ماریان تماس بگیرید.
☎️ 09156620206
☎️ 051-37054013
توصیه حقوقی
توصیه می شود، هنگام رسیدگی در دادگاه و در مرحله دفاع به این نکات اشاره و استناد شود:
آیا ثمن ( وجه) معامله رد و بدل شده است یا خیر؟
قیمت درج شده در سند با عرف بازار مطابقت دارد یا خیر؟
از فرد سؤال شود وقتی شما که اطلاع داشتید بدهکار هستید، چرا بدهی خودتان را پرداخت نکرده و اموالتان را به نام دیگری منتقل کرده اید؟
سوالات متداول
1-آیا فرار از دین مجازات دارد؟
فرار از دین تحت شرایطی جرم بوده و قابلیت مجازات دارد.
2-وضعیت حقوقی معامله صوری چگونه است؟
باطل می باشد
3-تفاوت معامله صوری و معامله به قصد فرار از دین چیست؟
همانگونه که در مقاله توضیح داده شده است در معامله به قصد فرار از ادای دین فرد قصد انجام معامله را دارد اما قصد و غرضش از انجام آن معامله، فرار از پرداخت دینش به طلبکار است. در این نوع معامله فرد واقعا قصد انتقال مالکیت را ندارد و میخواهد مال همانند قبل در مالکیت خودش باقی بماند، اما ظاهر را طوری نشان می دهد که به نظر برسد آن مال را منتقل کرده است.
4-شرایط تحقق معامله صوری چیست؟
نداشتن قصد ایجاد و انشا و انجام معامله صرفا به صورت ظاهری با اهدافی نظیر فرار از دین یا استفاده از تسهیلات بانکی از شرایط تحقق معامله صوری بوده که جزئیات آن در متن مقاله ارائه شده است.
نتیجه گیری
معامله صوری به معاملهاى می گویند که ظاهر معامله را داشته باشد، اما آثار و نتایج عقد بیع صحیح را نداشته باشد. معامله به قصد فرار از دین، در صورتی که صوری باشد، باطل خواهد بود، ولیکن، معامله صوری، در هر صورت باطل است و این، تفاوت این دو نوع از معامله می باشد.
نداشتن قصد انشا و ایجاد و انجام معامله، صرفا به صورت ساختگی، برای برخورداری از برخی مزایا یا فرار از پرداخت بدهی ها، از شرایط تحقق هستند.
این نوع معامله یکی از مهمترین مباحث حقوقی در حوزه قراردادها و دعاوی مالی است که میتواند موجب بطلان معامله و ایجاد آثار حقوقی و کیفری برای طرفین شود. این نوع معامله زمانی مطرح میشود که ظاهر قرارداد وجود دارد اما در واقع قصد واقعی برای انجام معامله و انتقال مالکیت وجود نداشته و هدف از آن معمولاً پنهان کردن اموال یا فرار از تعهدات مالی است.
چنانچه با مواردی از قبیل:
✔️ عدم آگاهی از اینکه چه زمانی یک معامله «صوری و باطل» محسوب میشود.
✔️ ناآشنایی با نحوه اثبات صوری بودن معامله در دادگاه.
✔️ ابهام در تفاوت معامله صوری با معامله به قصد فرار از دین.
✔️ بیاطلاعی از آثار حقوقی و کیفری معاملات صوری.
✔️ ندانستن این موضوع که چه مدارکی برای ابطال معامله صوری لازم است.
✔️ مشکل در تشخیص اعتبار اسناد عادی و رسمی در این نوع معاملات.
✔️ ناآگاهی از حقوق طلبکار در مواجهه با انتقالهای صوری اموال.
مواجه هستید، دریافت مشاوره حقوقی تخصصی پیش از هر اقدام قضایی ضروری است و میتواند از بروز خسارات مالی و حقوقی جدی جلوگیری کند.
با توجه به پیچیدگی تشخیص و اثبات معامله صوری در محاکم، بررسی دقیق پرونده و انتخاب مسیر صحیح حقوقی نقش تعیینکنندهای در نتیجه دعوا دارد. برای دریافت مشاوره تخصصی و بررسی وضعیت حقوقی پرونده خود، با وکلای گروه حقوقی ماریان تماس بگیرید.