جبران خسارت ایام بازداشت | شرایط، مبلغ، مراحل و نمونه رأی

چکیده

در صورتی که متهم بعد از بازداشت موقت ، برائت بگیرد و بنا بر هر دلیل دیگری مجرم شناخته نشود می تواند خسارت ایام بازداشت را مطالبه کند . لزوم جبران خسارت متهم بی گناه در ماده 255 قانون آیین دادرسی کیفری شناخته شده است.

مقدمه

جبران خسارت ایام بازداشت افرادی که به ناحق بازداشت شده اند ، یکی از مسائل مهم در نظام عدالت کیفری می باشد.

در نظام حقوقی ایران، قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، سازوکارهایی برای جبران خسارت ایام بازداشت پیش‌بینی کرده است. هدف از این مقاله، بررسی ابعاد حقوقی این موضوع، شرایط درخواست جبران خسارت، و چالش‌های موجود در این زمینه است.

  برای آشنایی با گروه حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفه‌ای طی کنید.

گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

• اینستاگرم
• تلگرام
• یوتیوب
• واتس‌اپ

تعریف خسارت ایام بازداشت

 منظور زیان‌ های مادی و معنوی واردشده به فردی است که به ناحق بازداشت شده و بعداً بی‌گناهی او ثابت شده است. این خسارت شامل انواع خسارت مادی شامل از دست دادن درآمد و سایر زیان‌های مالی قابل جبران و خسارت معنوی شامل لطمه به حیثیت، آبروی فرد، و فشارهای روانی ناشی از بازداشت می باشد. البته در عمل، محاسبه خسارت معنوی چالش‌ برانگیز است، زیرا معیار مشخصی برای آن وجود ندارد.

ماده 255 قانون آیین دادرسی کیفری ایران، جبران این خسارت را به‌عنوان حقی برای فرد بی‌گناه به رسمیت شناخته است.

این ماده مقرر داشته “اشخاصی که در جریان تحقیقات مقدماتی و دادرسی به هر علت بازداشت می‌شوند و از سوی مراجع قضایی، حکم برائت یا قرار منع تعقیب در مورد آنان صادر شود، می‌توانند با رعایت ماده (۱۴) این قانون خسارت ایام بازداشت را از دولت مطالبه کنند.”

شرایط  درخواست جبران خسارت ایام بازداشت

برای درخواست جبران خسارت ایام بازداشت ، شرایط زیر باید احراز شود:

1. بازداشت غیرقانونی: بازداشت باید بدون رعایت تشریفات قانونی یا بدون دلیل موجه انجام شده باشد.
2. اثبات بی‌گناهی: فرد بازداشت‌شده باید با رأی قطعی تبرئه شود (مانند صدور قرار منع تعقیب یا رأی برائت)

نکته:اگر در مورد متهمی که مدتی در بازداشت بوده، قرار موقوفی تعقیب یا قرار ترک تعقیب و … صادر شده باشد، او به هیچ عنوان نمی تواند بدلیل در بازداشت بودن، مطالبه خسارت نماید چراکه صدور چنین قرارهایی به معنای بی گناهی  او نیست.

• وجود زیان: خسارت مادی یا معنوی باید قابل اثبات باشد.
• تقصیر نظام قضایی: بازداشت باید ناشی از خطای قاضی، ضابط قضایی یا سایر مقامات باشد.

البته درموارد زیرشخص بازداشت شده مستحق جبران خسارت ایام بازداشت نیست:

• بازداشت شخص، ناشی از خودداری درارائه اسناد، مدارک و ادله بی‌گناهی خود باشد. اگر شخص مدارک، اسناد و ادله بی‌گناهی خود را دراختیار داشته باشد علی القاعده این مدارک را به مرجع رسیدگی کننده ارائه خواهد کرد. بنابراین اگر علیرغم آگاهی و توانایی درارائه آن‌ها، مدارک مزبور را به ‌منظور جلوگیری ازبازداشت خود به مقام قضایی ارائه ننموده، براساس قاعده اقدام، به زیان خود اقدام کرده و زمینه بازداشت خود را فراهم نموده است و بنابراین مستحق جبران خسارت ایام بازداشت نخواهد بود.
• به منظور فراری دادن مرتکب جرم، خود را درمظان اتهام و بازداشت قرار داده باشد. در پاره ای از موارد، شخص به نیت فراری دادن مرتکب و مجرم واقعی، اقداماتی انجام می دهد. تا با مقصر جلوه دادن خود، زمینه فرار مجرم اصلی را فراهم کند و یا درصدد است که جرم را خود برعهده بگیرد. مانند اینکه به دروغ اقرارنماید که جرم را خود وی مرتکب شده و یا با حضور درصحنه جرم و دردست گرفتن ادوات جرم، خود را درمعرض بازداشت قراردهد و یا اینکه در اکثر موارد علی الخصوص در پرونده های مربوط به مواد مخدر، با حضور در دادسرا، خود را مالک مواد مخدرمکشوفه معرفی نماید و جرم را به گردن بگیرد.
• به هر جهتی به ناحق موجبات بازداشت خود را فراهم آورده باشد. این شرط حکایت از آن دارد که خود شخص نباید تعمدا اقدامی کرده باشد که انجام آن منتهی به بازداشت اشخاص شود.
• همزمان به علت قانونی دیگربازداشت باشد.هرگاه متهم به اتهام ارتکاب دو یا چند جرم از سوی مراجع قضایی تحت تعقیب قرار گیرد و نسبت به هر یک از اتهامات به ‌صورت جداگانه بازداشت شود و سپس نسبت به یکی ازجرایم مزبور قرارمنع تعقیب یا حکم برائت صادر شود، در این صورت، متهم نمی‌ تواند نسبت به زمان بازداشت خود ادعای جبران خسارت ایام بازداشت را داشته باشد ؛ زیرا درهمان ایام و نسبت به اتهامات انتسابی دیگر نیز به ‌موجب قرار جداگانه در بازداشت بوده است.

اگر در خصوص جبران خسارت ایام بازداشت، شرایط قانونی مطالبه خسارت از دولت، مهلت طرح درخواست یا نحوه پیگیری در کمیسیون جبران خسارت دچار ابهام هستید،
همین حالا با وکلای متخصص گروه حقوقی ماریان مشاوره بگیرید.
📞 09156620206
☎️ 051-37054013

مبلغ جبران خسارت ایام بازداشت

عوامل مختلفی در تعیین مبلغ جبران خسارت ایام بازداشت می تواند تأثیر بگذارد که به صورت مختصر به آنها اشاره می کنیم.

• مدت بازداشت: مدت زمان بازداشت یکی از مهم‌ترین عوامل در تعیین مبلغ خسارت است. هرچه مدت بازداشت طولانی‌ تر باشد، مبلغ  خسارت بیشتر خواهد بود.
• ضرر و زیان مادی و معنوی: خسارات ناشی از عدم حضور در محل کار، از دست رفتن فرصت‌های شغلی و خسارات معنوی مانند از دست رفتن آبرو و اعتبار نیز در تعیین مبلغ خسارت تأثیرگذار هستند.
• شرایط بازداشت: شرایطی مانند نوع جرم، وضعیت فرد و شرایط خاص بازداشت نیز می‌توانند در تعیین مبلغ خسارت مؤثر باشند.

مراحل درخواست جبران خسارت ایام بازداشت

طبق ماده ۲۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری، فرد زیان ‌دیده می‌تواند ظرف شش ماه از تاریخ قطعیت رأی تبرئه ، دادخواست خود مبنی بر جبران خسارت ایام بازداشت را به کمیسیون استانی جبران خسارت تقدیم کند و این کمیسیون  پس از بررسی، رأی به پرداخت خسارت صادر می‌کند.به منظور پرداخت خسارت صندوقی در وزارت دادگستری تأسیس شده است.

نمونه پرونده

احمد، کارمند یک شرکت خصوصی، به اتهام سرقت توسط پلیس بازداشت می‌شود. او به مدت ۴ ماه در بازداشت موقت به سر می‌برد. پس از رسیدگی قضایی، با ارائه مدارک و شهادت ، بی‌گناهی او ثابت شده و رأی برائت صادر می‌شود. احمد در این مدت شغل خود را از دست داده و دچار لطمه حیثیتی  و فشار روانی شده است. او به کمیسیون جبران خسارت استانی مراجعه کرده و با ارائه مدارک (مانند قرارداد کاری و گواهی پزشکی برای اثبات فشار روانی)، درخواست جبران خسارت ایام بازداشت را می‌کند. کمیسیون پس از بررسی، مبلغی بابت از دست دادن درآمد و خسارت معنوی به او اختصاص می‌دهد.

نمونه رای

سؤالات متداول

اشتباهات رایج

بسیاری از افراد از حق درخواست جبران خسارت بی‌اطلاع هستند و همچنین مراحل اداری و قضایی طولانی ممکن است افراد را از پیگیری حق خود منصرف کند.برخی نیز به دلیل ناآگاهی از قوانین ، مهلت شش‌ماهه را از دست می‌دهند.

نتیجه گیری

جبران خسارت ایام بازداشت در آیین دادرسی کیفری ایران، گامی مهم در راستای حمایت از حقوق شهروندی و جبران اشتباهات قضایی است. ماده ۲۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری، سازوکاری برای جبران خسارت مادی و معنوی افراد بی‌گناه فراهم کرده است، اما چالش‌هایی مانند ناآگاهی عمومی و مشکلات اثبات خسارت، مانع از بهره‌مندی کامل افراد از این حق می‌شود.در نهایت، اجرای دقیق این قانون نه تنها به جبران زیان‌های فردی کمک می‌کند، بلکه اعتماد عمومی به نظام عدالت کیفری را تقویت خواهد کرد. درچنین مواردی وکیل یا مشاورحقوقی براساس تجربه ودانش خود مسئله را موشکافی کرده و بهترین راهکار ممکن را به شما ارائه می دهد .

بی‌توجهی یا عدم آگاهی نسبت به مقررات قانونی جبران خسارت ایام بازداشت، شرایط استحقاق دریافت خسارت و تشریفات رسیدگی در کمیسیون‌های جبران خسارت، می‌تواند منجر به رد درخواست، از دست رفتن مهلت‌های قانونی، یا محرومیت کامل از این حق قانونی گردد؛ آثاری که جبران آن‌ها در مراحل بعدی با دشواری‌های جدی و گاه غیرقابل جبران همراه است.

چنانچه با مواردی از قبیل:

✔ عدم اطلاع از شرایط قانونی مطالبه جبران خسارت ایام بازداشت
✔ ناآگاهی از مهلت شش‌ماهه طرح درخواست پس از قطعیت رأی برائت یا منع تعقیب
✔ اشتباه در تشخیص امکان یا عدم امکان مطالبه خسارت (مانند صدور قرار موقوفی تعقیب)
✔ عدم آشنایی با صلاحیت کمیسیون استانی و کمیسیون ملی جبران خسارت
✔ بی‌اطلاعی از نحوه اعتراض به رأی کمیسیون استانی و مهلت بیست‌روزه آن
✔ ناتوانی در اثبات خسارات مادی و معنوی ناشی از بازداشت
✔ اشتباه در تنظیم دادخواست جبران خسارت یا نقص در ارائه مستندات

مواجه هستید، دریافت مشاوره تخصصی حقوقی پیش از هرگونه اقدام امری ضروری است و می‌تواند از تضییع حقوق قانونی و بروز آثار جبران‌ناپذیر جلوگیری نماید.

برای بررسی دقیق وضعیت پرونده، احراز شرایط قانونی استحقاق جبران خسارت، ارزیابی مدارک و پیگیری مؤثر در کمیسیون جبران خسارت،
همین حالا با وکیل متخصص دعاوی کیفری گروه حقوقی ماریان به‌صورت آنلاین یا تلفنی مشاوره بگیرید و با آگاهی کامل از حقوق قانونی خود تصمیم‌گیری نمایید.

📞 09156620206
☎️ 051-37054013