چکیده
دو سند تجاری که همواره در روابط تجاری و شغلی مردم تأثیر داشتهاند، چک و سفته بوده اند. چک و سفته هر دو از اسناد تجاری متداول هستند، اما تفاوتهایی اساسی در ساختار، کاربرد و پیگیری قانونی دارند. انتخاب بین چک و سفته به هدف و شرایط معامله بستگی دارد. در ادامه 20 تفاوت چک و سفته و مزایا و معایب هر کدام بررسی میشود.
با توجه به تفاوتهای حقوقی و کیفری چک و سفته و پیامدهای قانونی ناشی از عدم پرداخت هر یک، تصمیمگیری بدون مشاوره حقوقی میتواند خسارات جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
جهت بررسی تخصصی پرونده و دریافت مشاوره حقوقی معتبر، با وکلای مجرب گروه حقوقی ماریان در ارتباط باشید.
📞 09156620206
☎️ 051-37054013
فهرست مطالب
مقدمه
20 تفاوت چک و سفته از موضوعاتی است که باید نسبت به آن ها آگاهی داشته باشید. از گذشته تاکنون سؤالات متفاوتی در مورد تفاوت چک و سفته مطرح شده است، اینکه چک بهتر است یا سفته، از سوالاتی است که همواره مطرح بوده است. گاهی اوقات نیز نظراتی را در مورد تفاوت چک و سفته میشنویم که درست و غلط آن را نمیدانیم. از این رو قصد داریم در این مطلب به بررسی تفاوت چک و سفته بپردازیم تا شناخت بیشتری نسبت به این دو سند داشته باشید.
برای آشنایی با گروه حقوقی ما، صفحه «درباره ما» را ببینید و جهت دریافت مشاوره فوری حقوقی از طریق تلگرام پیام ارسال کنید. گروه حقوقی ماریان همواره کنار شماست تا مسیر دادرسی را دقیق، مطمئن و حرفهای طی کنید.
گروه حقوقی ماریان را برای اطلاع از قوانین و آموزش حقوقی در شبکههای اجتماعی دنبال کنید
تفاوت های چک و سفته
- چک تنها سند تجاری است که در بردارنده وجه کیفری است ؛ یعنی اگر چکی بیمحل صادر شود، جرم محسوب میشود و ممکن است فرد صادرکننده به مجازات کیفری محکوم شود. پس در خصوص چک میتوان هم از طریق مراجع حقوقی و هم کیفری اقدام کرد.
طبق ماده 7 قانون صدور چک:
“چکهایی که در ایران عهده بانکهای واقع در خارج کشور صادر شده و به علت نبودن محل یا کسر موجودی پرداخت نشده باشد از لحاظ کیفری مشمول مقررات این قانون خواهد بود مشروط بر اینکه عدم پرداخت وجه چک طی اظهارنامهکننده رسمی به صادرکننده ابلاغ شده باشد.”
درمقابل، سفته جنبه حقوقی دارد؛ پرداخت نکردن سفته در زمان سررسید، جرم نیست و فقط مسیر حقوقی در دسترس است.
برخلاف چک که پس از استعلام چک برگشتی شبکه های بانکی دارنده حساب را از دریافت دسته چک محروم می سازد، در سفته چنین شرایطی وجود ندارد و با توجه به اینکه عدم پرداخت وجه سفته برخلاف عدم پرداخت چک جرم محسوب نمی گردد؛ بنابراین مجازات علیه وی اعمال نمی گردد و بانک ها نمی توانند به علت عدم پرداخت وجه سفته به شخص مذکور سفته جدید ندهند.
نکته:در زمان طرح دعوای مطالبه وجه سفته در دادگاه حقوقی در نهایت حکم جلب صادرکننده سفته اجرا میشود، اما حکم جلب و بازداشت بدهکار و یا فرد صادرکننده سفته به هیچ وجه به معنای پیشینه کیفری برای او نیست. - چک بهعنوان وسیلهای برای پرداخت و انتقال وجه عمل میکند و شما میتوانید با نوشتن چک، به کسی پول قرض دهید. درمقابل، سفته بهعنوان سندی برای قرض گرفتن بهکار میرود؛ یعنی صادرکننده سفته بهعنوان قرضگیرنده محسوب میشود، نه قرضدهنده. بهعبارتدیگر، چک ابزاری برای تأمین مالی دیگران است، درحالیکه سفته ابزاری برای تأمین مالی از دیگران است.
- هزینه واخواست سفته حدود ۲ درصد مبلغ سفته است؛ درحالیکه صدور گواهی عدمپرداخت چک، بدون هیچگونه هزینه انجام میشود.
- توقیف اموال بدهکار با استفاده از چک سادهتر است. با داشتن چک و گواهی عدمپرداخت آن، میتوانید بدون نیاز به واریز خسارت احتمالی به صندوق دادگستری، اموال بدهکار را توقیف کنید.
درمقابل، برای توقیف اموال بدهکار با سفته، باید ابتدا سفته را در مهلت مقرر واخواست کنید؛ سپس امکان توقیف بدون پرداخت خسارت احتمالی را دارید.بنابراین، چک در مقایسه با سفته، از نظر اجرای حکم توقیف اموال بدهکار، کارآمدتر و سریعتر عمل میکند. - اگر تاریخ صدور چک مشخص نباشد یا اثبات شود که تاریخ درجشده صحیح نیست، چک همچنان معتبر باقی میماند و هیچ مشکلی ایجاد نمیشود.
اما مشخص نبودن تاریخ صدور سفته، باعث از دست رفتن ارزش قانونی آن میشود؛ بهبیان دیگر، در این حالت سفته فرقی با یک رسید عادی ندارد.این موضوع اهمیت فراوانی دارد، تاریخ صدور در سفته نقشی تعیین کننده در اعتبار آن دارد و برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، باید با دقت کامل نوشته شود. - در صورت گم شدن چک، صادرکننده میتواند برای مسدودسازی آن شکایت کند، اما برای سفته چنین امکانی وجود ندارد و اما زمانی که سفته گم یا مفقود شود، صادرکننده سفته امکان شکایت مفقودی و گم شدن آن را نخواهد داشت و چنین موردی در قانون پیشبینی نشده است. باتوجه به این موارد، پیگیری مفقودی چک بسیار آسانتر است.
- چک بهعنوان سندی لازمالاجرا، از طریق دادگاههای حقوقی و کیفری، اداره اجرای اسناد و اداره ثبت نیز قابلپیگیری است؛ درحالیکه سفته فقط از طریق دادگاه حقوقی پیگیری میشود.
- در سفته، مبلغ نوشته شده نباید از مبلغ چاپ شده روی سفته بیشتر باشد، اما در چک چنین محدودیتی وجود ندارد و میتوان هر مبلغی را روی چک نوشت.
این تفاوت در مواقعی که نیاز به صدور سند مالی با مبلغ بالا دارید، اهمیت دارد. چک به شما اجازه میدهد مبلغ موردنیاز را بدون محدودیت بنویسید. - خسارت تاخیر تادیه در چک دقیقا از تاریخ سررسید آن مورد محاسبه واقع می شود؛ حال آنکه در سفته ممکن است تحت شرایطی از تاریخ مطالبه ، تاریخ واخواست یا طرح دادخواست محاسبه واقع گردد.
- امضای چک قابل انکار نیست؛ حال آنکه امضای سفته قابل انکار می باشد. به تعبیری دیگر صادرکننده چک نمی تواند چنین ادعاء کند که امضای روی چک متعلق به وی نیست ولی صادر کننده سفته می تواند امضای زیر سفته را انکار سازد.
- دریافت نمودن چک محدودیت دارد ولی تهیه سفته بدون هیچ گونه محدودیتی است. دستهچک فقط به افراد با اعتبار بانکی و بدون سابقه چک برگشتی داده میشود.
- چک وابسته به حساب بانکی است و برای صدور آن، نیاز به موجودی در حساب صادرکننده وجود دارد.ولی سفته به حساب بانکی متصل نیست و به صورت مستقل صادر میشود. چک به دلیل وابستگی به حساب بانکی، در معاملات تجاری پذیرفتهتر است.
- ثبت چک در سامانه صیاد الزامی است ، در حالی که سفته نیازی به ثبت در سامانه خاصی ندارد. ثبت در سامانه صیاد، شفافیت و امکان استعلام وضعیت چک را فراهم میکند.
- کاربرد اصلی چک معمولاً در پرداختهای مستقیم یا معاملات تجاری است، در حالی که سفته بیشتر برای ضمانت استفاده میشود.
- برای تهیه چک، باید دستهچک را از بانک دریافت کرد، اما سفته را میتوان از دفاتر اسناد رسمی یا بانکها خریداری کرد. صدور چک هزینهای ندارد، ولی برای سفته، هزینهای معادل حدود 0.3 درصد مبلغ اسمی پرداخت میشود.
- بدون گرفتن گواهی عدم پرداخت از بانک و بدون برگشت زدن چک، نمیتوان در مورد آن دعوایی را در دادگاه مطرح کرده و آن را مطالبه نمود و حتماً باید گواهی عدم پرداخت چک را ضمیمه دادخواست کرده باشید. در حالی که بدون واخواست کردن در دادگاه میتوانید سفته را مطالبه کنید.
- گرفتن دسته چک از بانک هزینهای به همراه ندارد و مالیات خاصی برای شما ایجاد نخواهد کرد. در صورتی که گرفتن سفته از بانک خصوصاً با مبلغ بالا، هزینههایی را در بر دارد و بر اساس مبلغی که در سفته چاپ شده است، از شما مالیاتی اخذ خواهد شد.
- صدور چک در وجه خود صادرکننده ممکن است؛ اما در مورد سفته، صدور آن در وجه خود صادرکننده صحیح نیست و باید نام گیرنده مشخص باشد
- به دلیل جنبه کیفری چک، در معاملات روزمره و خرید کالا بیشتر از چک استفاده میشود. اما سفته به دلیل سهولت صدور و کاربرد در قراردادهای ضمانتی و تامین مالی، در مواردی مانند خرید اقساطی یا دریافت وام به عنوان ضمانت مورد توجه قرار میگیرد.
- آدرس محل واخواست یا بانک صادر کننده ی گواهی عدم پرداخت چک برای دادگاه صلاحیت محلی ایجاد خواهد کرد در صورتی که این نکته در سفته وجود ندارد.
مثال: برای خرید آپارتمان، چک به دلیل امنیت و پیگیری کیفری مناسبتر است. اما برای ضمانت قرارداد اجاره، سفته به دلیل دسترسی آسان رایج تر است.
سوالات متداول
1- کدام برای معامله بهتر است چک یا سفته؟
برای معاملات بزرگ (مثل خرید خودرو، ملک یا کالا) که نیاز به اطمینان از پرداخت دارند ، چک بهتر است و با ثبت در سامانه صیاد، ریسک معامله کاهش مییابد. پیگیری کیفری و حقوقی، گیرنده را در برابر عدم پرداخت محافظت میکند.
2- سفته برای چه معاملاتی استفاده می شود؟
برای معاملات کوچک یا غیررسمی که طرفین به هم اعتماد دارند. به دلیل عدم نیاز به حساب بانکی، برای افرادی که دستهچک ندارند مناسب است. در معاملات بزرگ، به دلیل اعتبار کمتر، کمتر پذیرفته میشود.
3- کدام برای ضمانت بهتر است؟
برای ضمانتهای سنگین (مثل قراردادهای تجاری یا وامهای کلان) به دلیل پیگیری کیفری چک بهتر است. ریسک برگشت چک، صادرکننده را به انجام تعهدات تشویق میکند. اما تهیه دستهچک برای همه ممکن نیست.
4- برای قرارداد کار، اجاره یا وامهای کوچک کدام بهتر است؟
سفته.دسترسی آسان و عدم نیاز به حساب بانکی، آن را برای کارفرمایان و موجران جذاب میکند. اما پیگیری حقوقی زمانبر است .
نتیجه گیری
چک و سفته به عنوان دو سند تجاری در تنظیم قراردادها و رویههای اقتصادی نقش مهمی داشته و دارند. از نظر اعتبار در معاملات، چک اعتبار بالاتری دارد، زیرا به حساب بانکی متصل است، در سامانه صیاد ثبت میشود و پیگیری کیفری دارد. سفته با وجود کاربردهای فراوان، اعتبار کمتری دارد و بیشتر برای ضمانتهای غیرمستقیم مورد استفاده قرار میگیرد. قوانین حاکم بر چک و سفته با یکدیگر تفاوتهایی دارند که در این مقاله سعی نمودیم به بررسی 20 تفاوت چک و سفته بپردازیم تا به سؤالات رایج شما در این رابطه پاسخ داده شود.